Nguyên nhân hình thành và phát triển ung thư vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn; nó liên quan đến sự tương tác của nhiều yếu tố, bao gồm yếu tố di truyền, môi trường và tâm lý. 80% các trường hợp ung thư là do lối sống không lành mạnh và các yếu tố môi trường gây ra. Trong số đó, chế độ ăn uống không lành mạnh, hút thuốc và uống rượu chiếm lần lượt 35%, 30% và 10% các yếu tố gây ung thư.

Các biện pháp phòng ngừa ung thư chủ yếu bao gồm bỏ hút thuốc, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, tăng cường hoạt động thể chất và giảm thiểu các nguy cơ nghề nghiệp và ô nhiễm môi trường. Các yếu tố dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự xuất hiện và phát triển của ung thư.

Chế độ ăn uống và dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến bất kỳ giai đoạn nào của sự phát triển khối u ác tính, bao gồm cả giai đoạn khởi phát, thúc đẩy và tiến triển. Thực phẩm chứa cả các yếu tố gây ung thư và chống ung thư, cả hai đều có thể ảnh hưởng đến sự xuất hiện của ung thư. Mối quan hệ giữa năng lượng, chất dinh dưỡng đa lượng và ung thư như sau:

1. Chất béo – “con dao hai lưỡi” đối với nguy cơ ung thư

Không phải mọi chất béo đều xấu, nhưng tiêu thụ sai loại và quá nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Chọn đúng nguồn chất béo là cách bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Chất béo là nguồn năng lượng quan trọng, giúp hấp thu các vitamin tan trong dầu như A, D, E, K. Tuy nhiên, không phải loại chất béo nào cũng có lợi.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (có nhiều trong đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn) có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư vú, ung thư đại trực tràng và ung thư tuyến tiền liệt.

Ngược lại, chất béo không bão hòa như omega-3 lại có tác dụng chống viêm, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương.

Cách tiêu thụ đúng:

- Hạn chế đồ chiên, mỡ động vật, thực phẩm siêu chế biến

- Ưu tiên dầu thực vật (dầu ô liu, dầu hạt cải), cá béo, các loại hạt

- Kiểm soát lượng chất béo tổng thể trong khẩu phần hằng ngày

2. Đường – yếu tố âm thầm nuôi dưỡng tế bào ung thư

Đường không trực tiếp gây ung thư, nhưng chế độ ăn nhiều đường tinh luyện có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh thông qua các cơ chế gián tiếp như béo phì, kháng insulin và viêm mạn tính.

Lượng đường cao trong máu có thể kích thích cơ thể tiết insulin và yếu tố tăng trưởng IGF-1, những yếu tố được cho là liên quan đến sự phát triển của một số loại ung thư, bao gồm ung thư gan, vú và đại trực tràng.

Lưu ý quan trọng:

- Đường tự nhiên trong trái cây nguyên quả khác với đường tinh luyện

- Uống nhiều nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan

Cách tiêu thụ đúng:

- Hạn chế đường tinh luyện và đồ uống có đường

- Ưu tiên trái cây tươi thay vì nước ép

- Đọc kỹ nhãn thực phẩm để tránh “đường ẩn”

3. Protein – thiếu hay thừa đều không có lợi

Protein rất cần thiết cho cơ thể, nhưng ăn quá nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Cân bằng và đa dạng nguồn protein là chìa khóa an toàn.

Protein cần thiết cho việc xây dựng và sửa chữa tế bào, nhưng tiêu thụ protein không hợp lý cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư.

Một số nghiên cứu cho thấy, việc ăn quá nhiều thịt đỏ và thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói) có liên quan đến ung thư đại trực tràng. Trong khi đó, protein từ thực vật và cá lại có xu hướng bảo vệ sức khỏe tốt hơn.

Bên cạnh đó, thiếu protein cũng khiến hệ miễn dịch suy yếu, làm giảm khả năng chống lại sự phát triển bất thường của tế bào.

Cách tiêu thụ đúng:

- Đa dạng nguồn protein: cá, đậu, trứng, sữa, thịt nạc

- Hạn chế thịt chế biến sẵn và thịt đỏ

- Phân bổ protein đều trong các bữa ăn

4. Chất xơ – “lá chắn” tự nhiên chống ung thư đường ruột

Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, rút ngắn thời gian các chất độc tiếp xúc với niêm mạc ruột và nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột có lợi.

Tuy nhiên, khẩu phần ăn hiện đại thường thiếu trầm trọng chất xơ, đặc biệt khi tiêu thụ nhiều thực phẩm tinh chế.

Cách tiêu thụ đúng:

- Ăn nhiều rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên cám

- Tăng lượng chất xơ từ từ để tránh đầy bụng

- Uống đủ nước để chất xơ phát huy hiệu quả

Không có một chất dinh dưỡng đơn lẻ nào là “thủ phạm” trực tiếp gây ung thư. Vấn đề nằm ở cách chúng ta tiêu thụ và cân bằng chúng trong chế độ ăn hằng ngày. Bốn chất dinh dưỡng kể trên – chất béo, đường, protein và chất xơ – đều cần thiết cho cơ thể, nhưng chỉ thực sự có lợi khi được sử dụng đúng loại, đúng lượng và đúng cách.

Một chế độ ăn đa dạng, lành mạnh, kết hợp với lối sống tích cực sẽ giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ mắc ung thư và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin