Hiệu ứng Zeigarnik là gì? 

Hiệu ứng Zeigarnik là một hiện tượng tâm lý học chỉ ra rằng: con người có xu hướng ghi nhớ những công việc dở dang, bị gián đoạn tốt hơn rất nhiều so với những việc đã hoàn thành trọn vẹn.

Hãy thử hình dung tâm trí bạn giống như một chiếc máy tính. Khi một nhiệm vụ được giải quyết xong, não bộ sẽ tự động "đóng tab" và giải phóng bộ nhớ. Ngược lại, với những công việc đang làm lỡ cỡ hoặc những câu chuyện chưa có hồi kết, não bộ sẽ treo chúng ở chế độ chạy ngầm. Quá trình này vô tình tạo ra một dạng "áp lực" nhận thức, khiến bạn liên tục bị "ám ảnh" và vô thức "nhai đi nhai lại" vấn đề đó trong đầu cho đến khi nó thực sự được hoàn thành.

Đâu là nguồn gốc của hiệu ứng Zeigarnik? 

Khái niệm thú vị này không xuất phát từ những phòng thí nghiệm khô khan, mà bắt nguồn từ một quán cà phê nhộn nhịp ở Vienna (Áo) vào những năm 1920.

Nhà tâm lý học người Nga Bluma Zeigarnik trong một lần đi uống cà phê đã quan sát thấy một hiện tượng kỳ lạ ở các bồi bàn. Những người phục vụ này có một trí nhớ siêu phàm, họ có thể nhớ chính xác từng chi tiết phức tạp trong order của những bàn chưa thanh toán. Thế nhưng, ngay khi khách hàng vừa trả tiền và rời đi, mọi thông tin về bàn đó lập tức bị xóa sạch khỏi trí nhớ của họ. Từ quan sát thực tế này, bà đã tiến hành hàng loạt nghiên cứu khoa học và chính thức gọi tên hiện tượng này, chứng minh rằng sự dở dang chính là chất keo dính mạnh nhất đối với trí nhớ con người.

Hiệu ứng Zeigarnik hoạt động ra sao? 

Cơ chế cốt lõi của hiệu ứng này nằm ở khát khao tìm kiếm sự trọn vẹn (closure) của não bộ. Khi bạn bắt tay vào làm một việc gì đó, não sẽ tự động thiết lập một trạng thái "căng thẳng" mang tính định hướng nhiệm vụ. Trạng thái này giữ cho sự tập trung của bạn luôn sắc bén để giải quyết vấn đề.

Một khi công việc hoàn thành, sự "căng thẳng" này được giải tỏa, mang lại cảm giác nhẹ nhõm và thỏa mãn. Tuy nhiên, nếu công việc bị cắt ngang, phần năng lượng "căng thẳng" đó không có chỗ xả. Nó bị kẹt lại, liên tục gửi những tín hiệu cảnh báo đến vỏ não, ép bạn phải nhớ về nó. Đó là lý do vì sao những bộ phim kết thúc mở, những mối tình không lời chia tay rõ ràng lại thường khiến chúng ta cảm thấy tổn thương, mệt mỏi và khó quên đến vậy.

Việc chờ đợi một tin nhắn không hồi đáp dễ dàng kích hoạt hiệu ứng Zeigarnik, khiến não bộ rơi vào trạng thái "căng thẳng" và trằn trọc không yên.

Chúng ta có thể tận dụng hiệu ứng Zeigarnik cho đời sống như thế nào? 

Hiệu ứng Zeigarnik không phải là một "căn bệnh" cần loại bỏ. Nếu biết cách làm chủ, nó chính là vũ khí tâm lý tuyệt vời để tối ưu hóa hiệu suất làm việc và giải phóng hệ thần kinh.

• Khởi động bằng quy tắc 5 phút để chống "trì hoãn": Đừng chờ đợi đến khi có cảm hứng mới bắt đầu làm việc. Hãy đánh lừa não bộ bằng cách tự nhủ: "Mình chỉ làm việc này đúng 5 phút thôi". Một khi bạn đã bắt tay vào làm (tạo ra một trạng thái dở dang), hiệu ứng Zeigarnik sẽ tự động kích hoạt sự bức rứt, thôi thúc bạn phải làm cho đến khi xong việc.

• Ghi chép để dọn dẹp tâm trí: Khi phải đối mặt với quá nhiều công việc dang dở, hãy viết tất cả ra sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú. Hành động này phát ra một tín hiệu an toàn đến não bộ, thông báo rằng "thông tin này đã được lưu trữ", từ đó tắt đi chế độ "nhắc nhở" chạy ngầm giúp bạn bớt "stress" và dễ ngủ hơn.

• Học cách tạo dấu chấm hết chủ động: Đối với những sự việc không nằm trong tầm kiểm soát (như đợi chờ một lời xin lỗi sẽ không bao giờ đến), bạn cần dùng lý trí để tự đóng lại vấn đề. Chấp nhận sự thật và tự vạch ra điểm kết thúc là cách tốt nhất để ngừng "nhai lại" quá khứ và đưa hệ thần kinh trở về trạng thái bình yên.

Thói quen viết các công việc dang dở ra sổ tay là cách đơn giản nhất để gửi tín hiệu an toàn đến não bộ, giúp dọn dẹp tâm trí và giảm "stress" hiệu quả.

Đừng biến bộ não thành một nhà kho lộn xộn chứa đầy những dự định mập mờ và các mối quan hệ không rõ ràng. Việc rèn luyện thói quen giải quyết trọn vẹn từng vấn đề, hoặc can đảm tự tạo ra dấu chấm hết cho những chuyện không thể thay đổi, chính là chiếc chìa khóa vàng giúp bạn bảo vệ hệ thần kinh và tận hưởng một cuộc sống nhẹ nhàng hơn. 

Xem thêm

Các vấn đề về giấc ngủ mãn tính chủ yếu do làm sai 4 điều này

Ngọc Vy

Theo Người đưa tin