Suy dinh dưỡng ở trẻ em không chỉ là tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng mà còn là nguyên nhân dẫn đến nhiều hệ lụy lâu dài, như suy giảm hệ miễn dịch, chậm phát triển trí tuệ và tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính.

Theo báo cáo của WHO năm 2020, khoảng 149 triệu trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu bị suy dinh dưỡng thể thấp còi, và 45 triệu trẻ bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân (Ảnh: Internet)

Để xác định trẻ có rơi vào tình trạng này hay không, WHO đã phát triển các phương pháp đo lường chuẩn hóa, dựa trên các chỉ số nhân trắc học như cân nặng, chiều cao và tuổi. 3 phương pháp chính bao gồm: đo lường chỉ số cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi và cân nặng theo chiều cao. Những phương pháp này không chỉ đơn giản, dễ áp dụng mà còn mang lại độ chính xác cao, phù hợp cho cả gia đình và cơ sở y tế.

Phương pháp 1: Chỉ số cân nặng theo tuổi - Đánh giá tổng quát tình trạng dinh dưỡng

Chỉ số cân nặng theo tuổi (WFA - Weight for Age) là một trong những phương pháp phổ biến nhất để đánh giá tình trạng dinh dưỡng tổng quát của trẻ. Phương pháp này so sánh cân nặng của trẻ với giá trị trung bình của trẻ cùng độ tuổi trong bảng chuẩn WHO.

Nếu cân nặng của trẻ thấp hơn đáng kể so với chuẩn (dưới -2 độ lệch chuẩn), trẻ có nguy cơ bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân (Ảnh: Internet)

Để thực hiện, bạn cần:

- Cân trẻ đúng cách: Sử dụng cân điện tử hoặc cân y tế đã được hiệu chuẩn, đảm bảo trẻ mặc quần áo nhẹ hoặc không mặc quần áo để có kết quả chính xác.

- Ghi nhận tuổi chính xác: Xác định tuổi của trẻ theo tháng, dựa trên ngày sinh.

- So sánh với bảng chuẩn WHO: Sử dụng biểu đồ tăng trưởng hoặc công cụ trực tuyến của WHO để đối chiếu cân nặng của trẻ với giá trị chuẩn.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet (2019), chỉ số cân nặng theo tuổi là công cụ hữu ích trong việc phát hiện sớm suy dinh dưỡng cấp tính, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi. Tuy nhiên, phương pháp này có hạn chế là không thể phân biệt được trẻ bị thấp còi (chậm phát triển chiều cao) hay gầy còm (thiếu cân so với chiều cao). Vì vậy, cần kết hợp với các phương pháp khác để có cái nhìn toàn diện.

Phương pháp 2: Chỉ số chiều cao theo tuổi - Phát hiện suy dinh dưỡng thể thấp còi

Chỉ số chiều cao theo tuổi (HFA - Height for Age) được sử dụng để đánh giá sự phát triển chiều cao của trẻ so với độ tuổi, giúp phát hiện suy dinh dưỡng mạn tính hay còn gọi là thấp còi. Trẻ có chiều cao thấp hơn (-2) độ lệch chuẩn so với giá trị trung bình của WHO được coi là thấp còi, thường do thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc các vấn đề sức khỏe mãn tính.

Quy trình đo lường bao gồm:

- Đo chiều cao chính xác: Với trẻ dưới 2 tuổi, đo chiều dài khi nằm bằng thước đo chuyên dụng. Với trẻ trên 2 tuổi, đo chiều cao khi đứng, sử dụng thước đo gắn tường hoặc thiết bị đo chiều cao y tế.

- Xác định tuổi: Ghi nhận tuổi của trẻ theo tháng để đảm bảo so sánh chính xác.

- So sánh với chuẩn WHO: Sử dụng biểu đồ tăng trưởng hoặc ứng dụng trực tuyến để kiểm tra vị trí của trẻ trên đường cong tăng trưởng.

Theo một nghiên cứu của WHO và UNICEF (2021), suy dinh dưỡng thể thấp còi không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn liên quan đến sự phát triển nhận thức, làm giảm khả năng học tập và năng suất lao động trong tương lai (Ảnh: Internet)

Vì vậy, việc áp dụng chỉ số chiều cao theo tuổi đặc biệt quan trọng trong các chương trình can thiệp dinh dưỡng cộng đồng, giúp phát hiện sớm và cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ.

Phương pháp 3: Chỉ số cân nặng theo chiều cao - Xác định suy dinh dưỡng cấp tính

Chỉ số cân nặng theo chiều cao (WFH - Weight for Height) là công cụ quan trọng để đánh giá suy dinh dưỡng cấp tính, hay còn gọi là gầy còm. Phương pháp này so sánh cân nặng của trẻ với chiều cao, giúp xác định xem trẻ có thiếu cân so với chiều cao hay không. Trẻ có chỉ số WFH dưới -2 độ lệch chuẩn được xếp vào nhóm suy dinh dưỡng cấp tính.

Cách thực hiện:

- Đo cân nặng và chiều cao: Sử dụng các thiết bị đo lường chuẩn như đã mô tả ở trên.

- Tính chỉ số: Đối chiếu cân nặng và chiều cao của trẻ với bảng chuẩn WHO hoặc sử dụng công cụ tính toán trực tuyến.

- Đánh giá mức độ: Ngoài việc xác định suy dinh dưỡng, chỉ số này còn giúp phát hiện trẻ thừa cân hoặc béo phì nếu chỉ số vượt quá (+2) độ lệch chuẩn.

Theo một bài viết trên Journal of Nutrition (2020), chỉ số cân nặng theo chiều cao đặc biệt hữu ích trong các tình huống khẩn cấp, như ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi thiên tai hoặc xung đột, nơi suy dinh dưỡng cấp tính có thể xuất hiện nhanh chóng. Phương pháp này giúp các tổ chức y tế nhanh chóng xác định trẻ cần hỗ trợ dinh dưỡng khẩn cấp.

3 phương pháp trên bổ trợ lẫn nhau, cung cấp cái nhìn toàn diện về tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Ví dụ, một trẻ có cân nặng theo tuổi thấp có thể được kiểm tra thêm chỉ số chiều cao theo tuổi để xác định xem trẻ bị thấp còi hay chỉ gầy còm tạm thời. Tương tự, chỉ số cân nặng theo chiều cao giúp phân biệt giữa suy dinh dưỡng cấp tính và mãn tính, từ đó đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

Để áp dụng hiệu quả, phụ huynh và nhân viên y tế cần:

- Sử dụng công cụ chuẩn: Các biểu đồ tăng trưởng của WHO hoặc ứng dụng như WHO Anthro có sẵn trên mạng, giúp đơn giản hóa việc so sánh.

- Theo dõi định kỳ: Đo lường thường xuyên (mỗi 1-3 tháng) để phát hiện sớm những thay đổi trong tình trạng dinh dưỡng.

- Kết hợp tư vấn dinh dưỡng: Nếu phát hiện trẻ suy dinh dưỡng, cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp.

Suy dinh dưỡng không chỉ là vấn đề sức khỏe trước mắt mà còn ảnh hưởng lâu dài đến tương lai của trẻ. Việc áp dụng 3 phương pháp đo lường chuẩn WHO như trên là cách hiệu quả để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Những công cụ này không chỉ dễ sử dụng mà còn mang lại độ chính xác cao, được công nhận trên toàn cầu. Hãy bắt đầu theo dõi tình trạng dinh dưỡng của trẻ ngay hôm nay, sử dụng các phương pháp chuẩn WHO để đảm bảo trẻ phát triển khỏe mạnh và toàn diện.

Xem thêm: Trẻ vị thành niên bắt đầu tò mò “chuyện người lớn”, cha mẹ cần có động thái ra sao?

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin