Đột quỵ não xảy ra khi dòng máu cung cấp oxy và chất dinh dưỡng lên não bị gián đoạn, hoặc do tắc nghẽn mạch máu (đột quỵ thiếu máu cục bộ) hoặc do vỡ mạch máu (đột quỵ xuất huyết). Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 15 triệu người trên toàn cầu bị đột quỵ, trong đó 5 triệu người tử vong và 5 triệu người khác phải sống với các di chứng nghiêm trọng như liệt, mất khả năng nói hoặc suy giảm nhận thức. 

Tại Việt Nam, số ca đột quỵ đang gia tăng, đặc biệt ở những người trẻ tuổi do lối sống thiếu lành mạnh và áp lực công việc. Điều đáng nói là, nếu được can thiệp y tế trong "thời gian vàng" (thường là 4-6 giờ đầu sau khi khởi phát triệu chứng), khả năng cứu sống và phục hồi của bệnh nhân sẽ tăng lên đáng kể. Vì vậy, việc nhận biết các dấu hiệu đột quỵ não là kỹ năng sống còn mà bất kỳ ai cũng cần trang bị.

Dấu hiệu thứ nhất: Yếu hoặc liệt đột ngột một bên cơ thể

Một trong những dấu hiệu điển hình nhất của đột quỵ não là sự yếu hoặc liệt đột ngột ở một bên cơ thể, bao gồm tay, chân hoặc mặt. Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, triệu chứng này xuất hiện khi vùng não kiểm soát vận động bị thiếu máu, dẫn đến sự mất kiểm soát ở các bộ phận cơ thể tương ứng. 

Người bệnh có thể cảm thấy khó cử động một cánh tay, không thể nhấc chân hoặc một bên mặt bị xệ xuống, khiến nụ cười trở nên méo mó (Ảnh: Internet)

Để nhận biết dấu hiệu này, bạn có thể áp dụng phương pháp FAST (Face, Arm, Speech, Time), được các chuyên gia y tế trên toàn thế giới khuyến nghị. Cụ thể, trong bước kiểm tra "Face" (khuôn mặt), hãy yêu cầu người nghi ngờ bị đột quỵ cười hoặc làm động tác nhăn mặt. Nếu một bên mặt không di chuyển hoặc bị xệ, đó là dấu hiệu cảnh báo. Tương tự, ở bước "Arm" (cánh tay), hãy yêu cầu người đó giơ cả hai tay lên. Nếu một tay không thể nâng lên hoặc nhanh chóng rơi xuống, khả năng cao họ đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Stroke (2023) chỉ ra rằng 80% bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cục bộ có triệu chứng yếu hoặc liệt một bên cơ thể trong vòng vài phút đầu tiên. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận biết dấu hiệu này ngay lập tức để đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế sớm nhất có thể.

Dấu hiệu thứ hai: Khó nói hoặc mất khả năng ngôn ngữ

Dấu hiệu thứ hai của đột quỵ não là khó khăn trong việc nói hoặc hiểu lời nói, thường được gọi là rối loạn ngôn ngữ. Người bệnh có thể nói ngọng, nói lắp, không thể phát âm rõ ràng hoặc thậm chí không hiểu được những gì người khác đang nói. 

Triệu chứng này xảy ra khi vùng não phụ trách ngôn ngữ, chẳng hạn như vùng Broca hoặc Wernicke, bị tổn thương do thiếu máu (Ảnh: Internet)

Để kiểm tra, bạn có thể yêu cầu người nghi ngờ đột quỵ lặp lại một câu nói đơn giản. Nếu họ không thể nói rõ ràng hoặc không hiểu yêu cầu, đó là dấu hiệu cần chú ý. Trong phương pháp FAST, bước "Speech" (lời nói) nhấn mạnh việc phát hiện những bất thường này. Một nghiên cứu từ The Lancet Neurology (2022) cho thấy khoảng 70% bệnh nhân đột quỵ gặp vấn đề về ngôn ngữ, và đây thường là dấu hiệu mà người xung quanh dễ nhận ra nhất, đặc biệt khi bệnh nhân cố gắng giao tiếp nhưng không thành công.

Điều thú vị là, một số bệnh nhân có thể nhận ra vấn đề của mình nhưng không thể diễn đạt, gây ra sự hoảng loạn. Do đó, nếu bạn nhận thấy người thân hoặc đồng nghiệp đột nhiên không thể nói chuyện bình thường, hãy hành động ngay lập tức thay vì chờ đợi triệu chứng tự biến mất.

Dấu hiệu thứ ba: Mất thị lực đột ngột hoặc rối loạn thị giác

Dấu hiệu thứ ba, tuy ít được nhắc đến hơn nhưng không kém phần quan trọng, là sự mất thị lực đột ngột hoặc rối loạn thị giác, thường xảy ra ở một hoặc cả hai mắt. Người bệnh có thể thấy mờ, nhìn đôi, hoặc mất hoàn toàn thị lực ở một bên trường nhìn. Theo một nghiên cứu được công bố trên Journal of Neurology (2021), khoảng 20-30% bệnh nhân đột quỵ báo cáo các vấn đề về thị giác trước hoặc trong khi cơn đột quỵ xảy ra. Triệu chứng này liên quan đến sự tổn thương ở vùng não phụ trách xử lý hình ảnh, chẳng hạn như thùy chẩm.

Một cách đơn giản để kiểm tra là yêu cầu người bệnh nhìn vào một vật cố định và hỏi xem họ có thấy rõ ràng hay không (Ảnh: Internet)

Nếu họ mô tả hiện tượng nhìn đôi hoặc mất một phần trường nhìn, hãy coi đó là tín hiệu nguy hiểm. Đặc biệt, triệu chứng này có thể đi kèm với chóng mặt hoặc mất thăng bằng, làm tăng nguy cơ ngã, gây nguy hiểm thêm cho bệnh nhân.

Khi nhận thấy một trong 3 dấu hiệu trên, việc cần làm ngay lập tức là đưa bệnh nhân đến bệnh viện có khả năng can thiệp đột quỵ. Thời gian vàng 4-6 giờ là yếu tố quyết định trong việc điều trị, đặc biệt với các phương pháp như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối. Gọi ngay số cấp cứu hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Trong lúc chờ đợi, hãy đảm bảo bệnh nhân được nằm ở tư thế thoải mái, không cho ăn uống để tránh nguy cơ nghẹn, và ghi lại thời điểm khởi phát triệu chứng để cung cấp thông tin cho bác sĩ.

Theo khuyến nghị của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, việc giáo dục cộng đồng về các dấu hiệu đột quỵ và phương pháp FAST đã giúp giảm tỷ lệ tử vong do đột quỵ xuống 14% trong thập kỷ qua. Do đó, việc lan tỏa kiến thức này không chỉ cứu sống người bệnh mà còn giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Xem thêm: Dù rau có tốt đến mấy, bạn vẫn phải kiêng nếu đang ở trong 6 thời điểm này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin