Cảm giác cồn cào, tức nghẹn hay đau thắt vùng bụng trên rốn thường khiến chúng ta nghĩ ngay đến chứng đau dạ dày hay trào ngược thực quản quen thuộc. Thế nhưng, đây lại là lớp ngụy trang nguy hiểm của nhồi máu cơ tim thành dưới, khiến người bệnh chủ quan bỏ lỡ "thời gian vàng" cấp cứu.
Trong y khoa cấp cứu, vùng thượng vị (khu vực nằm trên rốn và dưới mũi ức, dân gian hay gọi là vùng chấn thủy) là nơi giao thoa của rất nhiều cơ quan nội tạng quan trọng. Đây vừa là vị trí cư ngụ của dạ dày, tá tràng, tụy, gan mật, nhưng đồng thời cũng là đáy của quả tim – cụ thể là thành dưới cơ tim, chỉ cách dạ dày qua một lớp cơ hoành mỏng manh.
Hệ thống thần kinh cảm giác chi phối cho quả tim và đường tiêu hóa trên có sự tương đồng rất lớn. Chúng cùng chia sẻ chung các đường dẫn truyền tín hiệu thần kinh tủy sống về não bộ. Khi một nhánh động mạch vành nuôi dưỡng thành dưới của tim bị huyết khối bít tắc đột ngột, tế bào cơ tim rơi vào tình trạng thiếu máu và hoại tử cục bộ. Cơ thể sẽ phát tín hiệu cảnh báo đau đớn dữ dội. Tuy nhiên, não bộ lại dễ nhầm lẫn nguồn gốc của tín hiệu thần kinh này và phân tích rằng cơn đau đang xuất phát từ dạ dày.
Hậu quả là người bệnh, thậm chí cả người nhà, thường nghĩ ngay đến một đợt viêm loét dạ dày cấp, trào ngược dịch vị hoặc ngộ độc thực phẩm. Nhiều người cố gắng nằm nghỉ, xoa dầu nóng, tự pha nước gừng hoặc uống thuốc kháng toan dạ dày để chờ cơn đau dịu đi. Khoảng thời gian trì hoãn tai hại này làm vụt mất “thời gian vàng” (trong vòng 1 đến 2 giờ đầu tiên) để tái thông mạch vành, dẫn đến nguy cơ suy tim nặng, rối loạn nhịp tim ác tính hoặc đột tử.
Để không bao giờ rơi vào cái bẫy nguy hiểm này, dưới đây là 3 chi tiết then chốt giúp bạn phân biệt rạch ròi giữa cơn nhồi máu cơ tim và một đợt đau dạ dày thông thường.
Sự khác biệt đầu tiên và có giá trị định hướng cao nhất nằm ở thời điểm cơn đau xuất hiện và mối liên hệ của nó với bữa ăn cũng như hoạt động thể lực.
Đối với bệnh lý dạ dày: Cơn đau dạ dày kinh điển gắn liền với chiếc bụng của bạn. Đau dạ dày do loét thường xuất hiện khi bụng quá đói (dịch acid dư thừa bào mòn niêm mạc) hoặc ngay sau bữa ăn quá no, sau khi ăn đồ cay nóng, chua, dầu mỡ hoặc uống rượu bia. Cảm giác đau dạ dày mang tính chất nóng rát cồn cào, quặn thắt từng cơn theo nhu động ruột, hoặc cảm giác ậm ạch, đầy trướng khó chịu. Cơn đau này hầu như không liên quan đến việc bạn đang đi bộ, leo cầu thang hay ngồi yên.
Đối với cơn nhồi máu cơ tim: Quả tim là một cỗ máy bơm máu không ngừng nghỉ. Khi bạn vận động gắng sức như leo cầu thang, mang vác vật nặng, chạy bộ, hoặc khi trải qua một cơn xúc động mạnh, tức giận, tim cần nhiều oxy hơn bình thường. Nếu mạch vành bị xơ vữa hẹp nặng hoặc tắc nghẽn, cung không đủ cầu, cơn đau tim sẽ bùng phát ngay lúc đó. Đáng lưu ý, cơn nhồi máu cơ tim ngụy trang vùng thượng vị không mang cảm giác cồn cào hay xót ruột; nó là cảm giác đè nặng, bóp nghẹt, như có một tảng đá đè chặt hoặc một vòng kim loại siết cứng lấy lồng ngực và vùng ức. Người bệnh thường có cảm giác bị nghẹt thở, mất oxy trầm trọng. Cơn đau này không hề dịu đi khi bạn uống một ly sữa ấm hay dùng thuốc dạ dày.
 |
Cơn đau tim thường xuất hiện khi vận động gắng sức, mang cảm giác đè nặng, bóp nghẹt thay vì cồn cào như đau dạ dày.
Hướng lan của cảm giác khó chịu là "chìa khóa vàng" giúp các bác sĩ cấp cứu vạch trần cơn nhồi máu cơ tim đang mượn danh đau dạ dày.
Cơn đau dạ dày: Hầu như chỉ khu trú ở vùng bụng trên rốn. Nó có thể lan nhẹ ra sau lưng (vùng đốt sống ngực giữa) hoặc chạy sang mạn sườn hai bên. Cực kỳ hiếm khi một cơn đau dạ dày thuần túy lại lan ngược lên cổ họng hay cánh tay.
Cơn nhồi máu cơ tim thành dưới: Khởi phát từ vùng thượng vị hoặc sau xương ức, nhưng sau đó cơn đau có xu hướng lan tỏa theo đường đi của hệ thần kinh giao cảm. Điểm đặc trưng nhất là đau lan ngược lên cổ, gây cảm giác nghẹn ứ ở họng như có ai bóp cổ, lan lên góc hàm dưới (khiến người bệnh tưởng nhầm mình bị đau răng hoặc viêm khớp thái dương hàm), lan ra bờ trong cánh tay trái xuống tận ngón tay út, hoặc lan xuyên thẳng ra sau lưng giữa hai bả vai. Nếu một cơn đau ở vùng chấn thủy mà đi kèm cảm giác tê rần ở cẳng tay trái hoặc mỏi cứng hàm dưới, đó là dấu hiệu chỉ điểm gần như tuyệt đối của biến cố tim mạch cấp.
Chi tiết 3: Các triệu chứng toàn thân đi kèm
Một cơn đau dạ dày thông thường hiếm khi khiến toàn bộ cơ thể rơi vào tình trạng suy sụp tuần hoàn cấp tính. Ngược lại, nhồi máu cơ tim luôn kéo theo những phản ứng toàn thân dữ dội do chức năng bơm máu của tim bị suy giảm đột ngột.
Các triệu chứng toàn thân cần đặc biệt cảnh giác bao gồm:
Thứ nhất là hiện tượng vã mồ hôi lạnh toàn thân. Người bệnh nhồi máu cơ tim thường toát mồ hôi đầm đìa, trán ướt sũng, lòng bàn tay ướt và lạnh ngắt dù đang ở trong phòng có nhiệt độ bình thường hoặc thời tiết mát mẻ. Đây là phản ứng kích hoạt cực độ của hệ thần kinh tự chủ khi huyết áp bắt đầu tụt.
Thứ hai là cảm giác khó thở, hụt hơi và cảm giác "sắp chết". Trong cơn đau tim, cung lượng tim giảm khiến phổi bị ứ huyết, người bệnh cảm thấy không khí như bị hút cạn, phải thở dốc, ngáp cá để lấy oxy. Đi kèm với đó là một nỗi sợ hãi mơ hồ nhưng rất mãnh liệt, cảm giác cơ thể sắp kiệt sức hoàn toàn.
Thứ ba là choáng váng, hoa mắt, tối sầm mặt mày và ngất xỉu. Khi cơ tim hoại tử làm xuất hiện các rối loạn nhịp thất nguy hiểm, máu không thể bơm lên não kịp thời, làm huyết áp tụt dốc không phanh, dẫn đến ngất lịm.
Mặc dù nhồi máu cơ tim cũng có thể gây buồn nôn hoặc nôn mửa (do kích thích dây thần kinh phế vị đi qua cơ hoành – điều khiến nó càng giống ngộ độc thực phẩm hoặc viêm dạ dày cấp), nhưng nếu buồn nôn mà đi kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở và choáng váng, bạn phải loại trừ biến cố tim mạch trước tiên.
 |
Đo điện tâm đồ ngay tại phòng cấp cứu là cách nhanh nhất để phát hiện nhồi máu cơ tim ẩn dưới triệu chứng đau bụng.
Hiện tượng nhồi máu cơ tim không đau ngực điển hình mà chỉ biểu hiện bằng đau thượng vị, mệt lả hoặc khó thở thường xảy ra ở ba nhóm đối tượng nguy cơ cao:
Người mắc bệnh đái tháo đường: Tình trạng đường huyết cao kéo dài nhiều năm làm tổn thương hệ thống thần kinh thực vật (bệnh thần kinh do tiểu đường), khiến các dây thần kinh cảm giác bị trơ, làm mất đi cảm giác đau nhức nhối điển hình. Họ có thể bị nhồi máu cơ tim "thầm lặng", chỉ thấy hơi đầy bụng, khó tiêu hoặc mệt lả người.
Phụ nữ trung niên và cao tuổi: Nữ giới thường có xu hướng gặp các triệu chứng nhồi máu cơ tim không điển hình nhiều hơn nam giới, phổ biến là đau cồn cào vùng bụng trên, buồn nôn, đau mỏi lưng và mệt mỏi kiệt sức bất thường.
Người cao tuổi (trên 70 tuổi): Ở độ tuổi này, các triệu chứng đau thường rất mơ hồ, đôi khi chỉ thể hiện qua việc người bệnh đột ngột lú lẫn, tụt huyết áp hoặc khó thở nhẹ sau bữa ăn.
Nếu bản thân hoặc người thân bất ngờ xuất hiện cơn đau nặng ở vùng thượng vị, kéo dài trên 15–20 phút, không đỡ khi nghỉ ngơi, đặc biệt là có kèm theo khó thở, toát mồ hôi lạnh hoặc đau lan lên hàm và cánh tay:
Tuyệt đối không tự ý cạo gió, giác hơi, châm kim vào đầu ngón tay hay xoa bóp dầu nóng. Không cho người bệnh tự đi bộ, không uống nhiều nước hay ăn bất cứ thứ gì để tránh nguy cơ hít sặc nếu bất tỉnh. Không tự lái xe máy hay ô tô đến bệnh viện.
Hãy đặt người bệnh ngồi tựa lưng ở tư thế nửa nằm nửa ngồi (tư thế Fowler giúp giảm gánh nặng cho tim), nới lỏng cổ áo và thắt lưng. Gọi ngay xe cấp cứu 115 hoặc nhờ người nhà đưa đến cơ sở y tế gần nhất có máy đo điện tim (ECG) bằng xe ô tô. Một đường đo điện tim đơn giản trong vòng 5 phút sẽ trả lời chính xác liệu quả tim có đang kêu cứu hay không, giúp giữ lại mạng sống quý giá trước khi quá muộn.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
