Đêm xuống là khoảng thời gian cơ thể nghỉ ngơi, nhưng với những người cao tuổi mắc bệnh tiểu đường, ban đêm lại là "ác mộng" vì nguy cơ hạ đường huyết đột ngột khi ngủ, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như hôn mê, tổn thương não vĩnh viễn và tử vong.
Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu sụt giảm xuống dưới mức an toàn sinh lý (thường là dưới 3.9 mmol/L hay 70 mg/dL). Nếu như cơn hạ đường huyết xảy ra vào ban ngày rất dễ được phát hiện nhờ các triệu chứng báo động rõ ràng (vã mồ hôi, run tay chân, hoa mắt, tim đập nhanh, đói cồn cào), thì cơn hạ đường huyết xảy ra vào nửa đêm (thường từ 1 giờ đến 4 giờ sáng) lại là một "sát thủ thầm lặng".
Khi đang chìm sâu vào giấc ngủ, người cao tuổi hoàn toàn mất đi phản xạ nhận biết các tín hiệu cầu cứu của cơ thể. Họ cứ thế chìm sâu vào cơn mê man mà không hề hay biết.
Hạ đường huyết ban đêm ở người cao tuổi mang đến những hậu quả sức khỏe vô cùng thảm khốc:
Tổn thương não bộ vĩnh viễn và hôn mê sâu: Tế bào não là cơ quan duy nhất trong cơ thể sử dụng trực tiếp glucose làm nguồn năng lượng hoạt động duy nhất và không có khả năng dự trữ đường. Chỉ cần não bộ bị "đói đường" trong vòng 15–20 phút, các tế bào thần kinh sẽ bị suy thoái và hoại tử không thể phục hồi, khiến người bệnh rơi vào hôn mê sâu, mất trí nhớ, thực vật hoặc tử vong trong giấc ngủ.
Kích hoạt biến cố Tim mạch và Đột quỵ não: Khi đường huyết tụt dốc, cơ thể sẽ phản ứng tự vệ bằng cách tiết ra một lượng lớn hormone giao cảm Adrenaline nhằm nâng đường huyết lên. Adrenaline gây co thắt mạnh các mạch máu, làm tăng huyết áp đột ngột và thúc đẩy tim đập loạn nhịp. Ở người cao tuổi sẵn có xơ vữa động mạch, biến cố này dễ dàng xé rách các mảng xơ vữa, tạo thành cục máu đông gây nhồi máu cơ tim cấp hoặc đột quỵ xuất huyết não ngay đêm muộn.
Hiện tượng Somogyi (Đường huyết tăng vọt phản ứng vào sáng sớm): Sau cơn tụt đường huyết thảm hại lúc 3 giờ sáng, cơ thể xả ra hàng loạt hormone đối kháng (Cortisol, Glucagon) để cứu mạng. Hậu quả là đến 6-7 giờ sáng khi thức dậy đo đường huyết, kết quả lại cao ngút trời (trên 12-15 mmol/L). Bệnh nhân và người nhà lầm tưởng là do "thiếu thuốc" nên tự ý tăng liều thuốc tiểu đường buổi tối, vô tình đẩy người bệnh vào cơn hạ đường huyết đêm hôm sau dữ dội hơn nữa.
 |
Vã mồ hôi trộm đẫm ga gối và trằn trọc hoảng sợ vào đêm muộn là dấu hiệu chỉ điểm cơn hạ đường huyết.
Người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý quan sát các biểu hiện bất thường của người cao tuổi trong giấc ngủ:
Trán, cổ và gáy ướt đẫm mồ hôi lạnh, ga giường và gối bị ẩm ướt bất thường.
Người bệnh ngủ trằn trọc, xoay chuyển liên tục, ú ớ khóc thắt hoặc ú ớ nói nhảm trong giấc mơ (ác mộng).
Nhịp thở nông, nhanh, tim đập thình thịch có thể cảm nhận được qua lồng ngực.
Sáng thức dậy người bệnh kêu đau đầu dữ dội, mệt mỏi kiệt sức, lờ đờ, tay chân run rẩy không có sức lực.
Để bảo vệ an toàn cho người cao tuổi mắc bệnh tiểu đường, gia đình cần thực hành nghiêm túc 4 quy tắc vàng sau đây:
Đây là biện pháp phòng ngự quan trọng nhất. Trước khi người cao tuổi đi ngủ khoảng 30 phút, hãy dùng máy đo đường huyết cá nhân bấm máu đầu ngón tay để kiểm tra chỉ số:
Nếu đường huyết trước ngủ dưới 5.6 mmol/L (100 mg/dL): Mức này là RẤT NGUY HIỂM đối với người cao tuổi trước một giấc ngủ dài 8 tiếng.
Nếu đường huyết nằm trong khoảng 5.6 - 7.0 mmol/L: Mức này cần được bổ sung thêm một bữa phụ nhẹ trước khi đặt lưng xuống giường.
Ngưỡng đường huyết an toàn nhất trước khi đi ngủ ở người cao tuổi nên duy trì trong khoảng 7.0 - 8.3 mmol/L (130 - 150 mg/dL). Đừng quá khắt khe ép đường huyết trước ngủ của người già xuống quá thấp như người trẻ.
 |
Kiểm tra đường huyết trước khi đi ngủ giúp phát hiện sớm nguy cơ tụt đường huyết để bổ sung bữa phụ kịp thời.
Nếu kết quả đo đường huyết trước khi ngủ dưới 7.0 mmol/L, hãy cho người cao tuổi ăn ngay một bữa phụ nhẹ có sự kết hợp giữa Carbohydrate phức hợp (chuyển hóa chậm) và Chất đạm (Protein) hoặc chất béo lành mạnh.
Carbohydrate phức hợp giúp giải phóng lượng đường từ từ vào máu kéo dài suốt đêm, còn Protein/Chất béo giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa, giữ cho đường huyết ổn định phẳng lì cho tới sáng.
Bữa phụ lý tưởng: 1 ly sữa hạt hoặc sữa chuyên biệt cho người tiểu đường pha ấm (khoảng 150ml); hoặc 1/2 lát bánh mì nguyên cám phết bơ đậu phụng; hoặc vài hạt hạnh nhân, óc chó ăn cùng 1/2 hũ sữa chua không đường.
Tránh ăn bữa phụ bằng đường đơn chuyển hóa nhanh: Không ăn bánh kẹo ngọt, nước ngọt hay trái cây quá ngọt trước ngủ vì chúng làm đường huyết vọt lên cao ngay lập tức rồi tụt dốc không phanh vào giữa đêm.
Hầu hết các cơn hạ đường huyết ban đêm là hệ quả của việc lạm dụng các nhóm thuốc kích thích tuyến tụy tiết insulin kéo dài (như nhóm Sulfonylurea: Gliclazide, Glimepiride) hoặc tiêm Insulin bán chậm/Insulin nền quá liều vào buổi tối.
Hãy trao đổi với bác sĩ điều trị để xem xét chuyển đổi sang các nhóm thuốc thế hệ mới ít gây nguy cơ hạ đường huyết (như nhóm thuốc ức chế DPP-4, thuốc ức chế SGLT-2 hoặc thuốc đồng vận GLP-1).
Tuyệt đối không tự ý uống tăng liều thuốc tiểu đường buổi tối chỉ vì thấy đường huyết sáng hôm sau cao.
Nếu người cao tuổi bỏ bữa tối hoặc ăn quá ít do mệt mỏi, bắt buộc phải giảm liều hoặc tạm ngưng liều thuốc tiểu đường của bữa đó theo hướng dẫn trước của bác sĩ.
Rượu bia là chất độc ức chế trực tiếp quá trình tân tạo glucose (Gluconeogenesis) của gan. Khi người cao tuổi uống rượu bia vào buổi tối, gan bị "khóa chặt" khả năng xả đường dự trữ vào máu, khiến nguy cơ hạ đường huyết đe dọa cực kỳ nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, không cho người cao tuổi tập các bài thể dục đi bộ nhanh, tập dưỡng sinh quá sức vào sau 8 giờ tối. Vận động muộn sẽ tiêu tốn toàn bộ lượng glycogen dự trữ ở cơ bắp, khiến cơ thể tiếp tục rút đường từ máu suốt đêm để phục hồi cơ, dẫn đến tụt đường huyết lúc 2-3 giờ sáng.
Hãy luôn chuẩn bị sẵn trên bàn trang điểm cạnh giường ngủ của người cao tuổi một viên kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc chai nước đường để phòng khi người bệnh thức giấc thấy run tay là có thể dùng ngay lập tức!
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
