Vì quá bận rộn với công việc hoặc ngại sử dụng nhà vệ sinh công cộng, nhiều người thường xuyên có thói quen nhịn tiểu nhiều giờ liền. Hành động tưởng chừng như nhỏ nhặt này lại đang âm thầm tạo ra áp lực tiêu cực lên bàng quang và tàn phá hai quả thận của bạn từng ngày.
Hệ tiết niệu con người là một hệ thống lọc và đào thải chất thải lỏng cực kỳ tinh vi. Mỗi ngày, hai quả thận lọc khoảng 150–180 lít máu để tạo ra khoảng 1.5 đến 2 lít nước tiểu thành phẩm chứa đầy urea, creatinine, uric acid và các muối khoáng thừa. Nước tiểu từ bể thận sẽ chảy theo hai ống niệu quản dài xuống tích tụ tại bàng quang.
Bàng quang là một cơ quan hình cầu làm bằng cơ trơn đàn hồi (gọi là cơ Detrusor). Ở một người trưởng thành khỏe mạnh, dung tích chứa đựng trung bình của bàng quang dao động từ 300 đến 500ml nước tiểu. Khi lượng nước tiểu chạm ngưỡng khoảng 200–250ml, các thụ thể áp lực nằm trên thành bàng quang sẽ bị kéo căng và gửi tín hiệu thần kinh về trung khu thần kinh ở não bộ, tạo ra cảm giác buồn tiểu nhẹ.
Khi bạn quyết định nhịn tiểu, não bộ sẽ gửi tín hiệu ngược lại, ra lệnh cho cơ vòng niệu đạo ngoài (cơ thắt chủ động) siết chặt lại để khóa chặt đường ra. Nếu bạn liên tục nhịn, nước tiểu tiếp tục chảy xuống từ thận, bàng quang sẽ phải căng giãn tối đa như một quả bóng bay bị bơm căng hơi quá mức. Việc nín giữ này vượt quá giới hạn sinh lý sẽ gây ra hàng loạt hệ lụy tàn phá hệ thống tiết niệu.
Đây là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất. Nước tiểu vốn là một dung dịch vô trùng khi vừa được thận lọc ra. Tuy nhiên, ở vùng niệu đạo ngoài luôn tồn tại một lượng vi khuẩn thường trú (đặc biệt là vi khuẩn Escherichia coli - E. coli từ đường tiêu hóa).
Khi bạn đi tiểu bình thường, dòng nước tiểu chảy mạnh sẽ đóng vai trò như một cơ chế tự rửa trôi, đẩy sạch vi khuẩn ra ngoài trước khi chúng kịp đi ngược lên trên.
Khi bạn nhịn tiểu, nước tiểu bị ứ đọng lại trong bàng quang trong nhiều giờ. Môi trường ấm áp, giàu chất dinh dưỡng cặn bã này biến bàng quang thành một "hồ nước tù đọng", tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn E. coli nhân lên theo bội số nhân. Chúng bám vào niêm mạc gây Viêm bàng quang cấp với các triệu chứng buốt rát như dội nước sôi khi tiểu, tiểu dắt, tiểu ra máu hoặc nước tiểu đục ngầu có mùi hôi nồng.
Nguy hiểm hơn, khi áp lực bàng quang quá cao, vi khuẩn sẽ bò ngược theo hai đường niệu quản tấn công thẳng lên thận, gây Viêm đài bể thận cấp tính. Người bệnh sẽ bị sốt cao rét run, đau thắt lưng dữ dội, nếu không điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch kịp thời có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết và tử vong.
 |
Nhịn tiểu kéo dài làm bàng quang căng giãn quá mức và ứ đọng cặn bẩn, gây ra viêm nhiễm đường tiết niệu.
Trên phương diện cơ học, nơi niệu quản cắm vào thành bàng quang có một van cơ sinh lý một chiều (gọi là van niệu quản - bàng quang). Van này chỉ cho phép nước tiểu đi một chiều từ thận xuống bàng quang và ngăn không cho nước tiểu dội ngược trở lại.
Tuy nhiên, khi bạn nhịn tiểu đến mức bàng quang bị dãn rộng căng cứng, áp lực bên trong bàng quang sẽ tăng vọt lên mức rất cao. Áp lực khổng lồ này sẽ thắng được lực đóng của van niệu quản, ép cho van này bị hở ra. Nước tiểu chứa đầy vi khuẩn và chất độc cặn bã sẽ trào ngược (reflux) trở lại niệu quản và đi ngược vào trong các đài bể thận.
Hiện tượng trào ngược này làm tăng áp lực thủy tĩnh bên trong các cầu thận – nơi đảm nhận nhiệm vụ lọc máu. Các cầu thận siêu nhỏ sẽ bị đè nén, xơ hóa và chết dần đi. Đài bể thận bị giãn to ứ nước, mô thận bị teo mỏng lại. Qua thời gian, chức năng lọc của thận bị suy giảm nghiêm trọng không thể phục hồi, đẩy người bệnh vào con đường suy thận mãn tính, bắt buộc phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận để duy trì cuộc sống.
Thành bàng quang được cấu tạo từ các sợi cơ trơn Detrusor đan xéo nhau. Giống như một chiếc dây thun cao su, nếu bạn kéo giãn nó vừa phải rồi thả ra, nó sẽ co lại về vị trí cũ. Nhưng nếu bạn liên tục kéo nó giãn hết cỡ trong thời gian dài, các sợi đàn hồi sẽ bị đứt gãy, dãn nhão và mất đi tính co co giãn tự nhiên.
Nhịn tiểu thường xuyên khiến cơ bàng quang bị mất trương lực. Hậu quả là bạn sẽ bị bàng quang thần kinh hoặc bí tiểu mãn tính: bạn cảm thấy rất buồn tiểu nhưng không thể dồn lực co bóp để đẩy hết nước tiểu ra ngoài, nước tiểu luôn bị dư thừa trong bàng quang.
Trong những trường hợp nhịn tiểu quá đà sau khi uống nhiều bia rượu hoặc gặp tai nạn va đập nhẹ vùng bụng dưới khi bàng quang đang căng bế, thành bàng quang bị mỏng đi có thể bị vỡ bàng quang. Nước tiểu tràn tràn vào khoang phúc mạc gây viêm phúc mạc cấp tính, sốc độc toàn thân cực kỳ nguy hiểm.
 |
Thói quen cố nhịn tiểu để hoàn thành công việc ở dân văn phòng tàn phá nghiêm trọng cơ vòng bàng quang.
Nước tiểu chứa rất nhiều tinh thể khoáng chất hòa tan như calcium, oxalate, uric acid và phosphate. Khi bạn đi tiểu đều đặn (mỗi 2–4 tiếng một lần), các tinh thể này liên tục được xả ra ngoài trước khi chúng kịp kết dính lại với nhau.
Nhịn tiểu làm gia tăng thời gian lưu giữ nước tiểu trong bàng quang. Khi nước tiểu bị ứ đọng lại lâu, các tinh thể khoáng chất có đủ thời gian lắng đọng xuống đáy bàng quang, bám dính vào nhau và ngưng tụ tạo thành các nhân sỏi nhỏ. Theo thời gian, các nhân sỏi này sẽ lăn tròn, hút thêm các lớp khoáng chất mới để phát triển thành những viên sỏi bàng quang to bằng quả trứng gà, gây đau buốt dữ dội và tắc nghẽn hoàn toàn đường tiểu.
Để giữ cho hệ tiết niệu luôn khỏe mạnh và hoạt động trơn tru, hãy từ bỏ ngay thói quen nhịn đi vệ sinh và thực hành các nguyên tắc sinh hoạt sau:
Lắng nghe cơ thể: Đi tiểu ngay khi có nhu cầu, tuyệt đối không nhịn quá 15–20 phút kể từ khi cảm thấy buồn tiểu.
Duy trì tần suất đi tiểu chuẩn y khoa: Tần suất đi tiểu bình thường ở người khỏe mạnh là khoảng 6 đến 8 lần trong ngày và không quá 1 lần vào ban đêm.
Uống đủ nước đúng cách: Uống từ 1.5 đến 2 lít nước mỗi ngày, chia đều làm nhiều lần uống nhỏ chứ không uống dồn một lúc. Uống đủ nước giúp nước tiểu luôn được làm loãng, giảm nguy cơ kết tinh sỏi và rửa trôi vi khuẩn.
Không vừa đi tiểu vừa dùng điện thoại: Hãy tập trung đi tiểu hết bãi, thả lỏng toàn bộ cơ chậu để bàng quang tống xuất sạch hoàn toàn lượng nước tiểu dư thừa ra ngoài.
Đừng để sự bận rộn tạm thời đánh đổi bằng sức khỏe vĩnh viễn của bàng quang và hai quả thận!
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
