Đường huyết dao động là gì và vì sao dễ bị nhầm với mệt?

Sau khi ăn, thức ăn được tiêu hóa thành glucose để đưa vào máu. Insulin giúp đưa glucose vào tế bào sử dụng hoặc dự trữ. Khi bữa ăn cân bằng, vận động đều và ngủ tốt, đường huyết thường lên xuống trong biên độ hợp lý. Nhưng khi ăn nhiều tinh bột nhanh, bỏ bữa, uống nước ngọt, ngồi lâu hoặc ngủ kém, đường huyết có thể tăng nhanh rồi giảm nhanh hơn, khiến cơ thể cảm thấy mệt, đói, bứt rứt hoặc buồn ngủ.

Điểm khó là các dấu hiệu này rất dễ bị hiểu nhầm thành “mệt thông thường”: thiếu ngủ, làm việc nhiều, stress, thời tiết nóng. Nhưng nếu chúng lặp lại theo bữa ăn hoặc theo khung giờ cố định trong ngày, đường huyết là yếu tố đáng kiểm tra.

CDC liệt kê các triệu chứng của đái tháo đường có thể gồm tiểu nhiều, khát nhiều, đói nhiều, mệt mỏi, dễ cáu, nhìn mờ và nhiễm trùng tiết niệu/nấm tái diễn. Với đường huyết thấp, CDC ghi nhận các dấu hiệu thường gặp có thể gồm tim đập nhanh, run, đổ mồ hôi, lo lắng, cáu hoặc lú lẫn, chóng mặt và đói.

1. Buồn ngủ và nặng người sau bữa ăn

Nếu sau bữa trưa bạn thường buồn ngủ rũ, đầu óc chậm, mắt díp lại, cơ thể nặng như muốn nằm ngay, hãy nhìn lại bữa ăn. Một bữa nhiều cơm trắng, bún, mì, bánh mì, đồ ngọt hoặc nước có đường nhưng ít rau và đạm có thể khiến glucose vào máu nhanh. Cơ thể phải tiết insulin nhiều hơn để xử lý lượng glucose đó, và cảm giác uể oải sau ăn có thể rõ hơn.

Không phải cứ buồn ngủ sau ăn là bệnh. Tiêu hóa vốn cần năng lượng, và bữa ăn quá lớn cũng làm cơ thể chùng xuống. Nhưng nếu tình trạng xảy ra gần như mỗi ngày, nhất là sau bữa giàu tinh bột nhanh, đây là tín hiệu nên điều chỉnh.

Cách thử trong 7 ngày: giảm bớt tinh bột tinh chế, thêm rau, đạm, chất béo tốt vừa phải; ăn chậm hơn; đi bộ nhẹ 10 phút sau ăn. Nếu buồn ngủ sau ăn giảm rõ, nhiều khả năng bữa ăn trước đó đang làm đường huyết lên xuống quá nhanh.

Buồn ngủ sau ăn có thể liên quan đến bữa ăn quá nhiều tinh bột nhanh và ít chất xơ/đạm.

2. Đói cồn cào, run tay hoặc cáu gắt giữa buổi

Một số người ăn sáng qua loa, uống cà phê rồi làm việc đến trưa; hoặc ăn trưa nhiều tinh bột nhưng ít đạm, đến 15-16h bắt đầu run tay, đói cồn cào, bực bội, khó tập trung và thèm đồ ngọt. Đây có thể là dấu hiệu đường huyết giảm tương đối sau một khoảng tăng nhanh trước đó, hoặc do khoảng cách giữa các bữa quá dài.

Mayo Clinic mô tả hạ đường huyết có thể gây run, đổ mồ hôi, đau đầu, đói hoặc buồn nôn, tim đập nhanh, mệt, cáu hoặc lo lắng, khó tập trung, chóng mặt và tê môi/lưỡi/má. Ở người không mắc đái tháo đường, cảm giác tương tự cũng có thể xuất hiện khi bỏ bữa, ăn thiếu năng lượng, uống rượu khi bụng đói hoặc vận động nhiều mà không bù đủ.

Cách xử lý không phải lúc nào cũng là ăn ngay bánh kẹo. Với sinh hoạt hằng ngày, nên ổn định bữa chính, thêm bữa phụ hợp lý nếu cần: sữa chua không đường, trứng, hạt, trái cây nguyên quả, hoặc bánh mì nguyên cám kèm đạm. Mục tiêu là tránh để cơ thể rơi vào trạng thái đói gấp rồi lại nạp đồ ngọt quá nhanh.

3. Khát nước và đi tiểu nhiều hơn bình thường

Khát và tiểu nhiều là dấu hiệu đáng chú ý hơn nhóm “mệt thông thường”. Khi đường huyết tăng cao, thận phải làm việc để đào thải bớt glucose qua nước tiểu. Quá trình này kéo nước theo, khiến người bệnh đi tiểu nhiều và khát hơn.

CDC ghi nhận tăng khát, tăng đói và đi tiểu thường xuyên là các triệu chứng có thể gặp ở đái tháo đường. Mayo Clinic cũng mô tả các dấu hiệu đáng quan tâm của đái tháo đường gồm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, sụt cân, nhìn mờ và vết thương lâu lành.

Dĩ nhiên, ngày nắng nóng, ăn mặn hoặc vận động nhiều cũng làm khát. Nhưng nếu khát dai dẳng, uống nhiều vẫn khô miệng, đi tiểu nhiều cả ban đêm, kèm mệt hoặc sụt cân không rõ lý do, nên kiểm tra đường huyết thay vì chỉ nghĩ do thời tiết.

Khát nhiều và tiểu nhiều lặp lại không nên chỉ xem là do nóng, nhất là khi đi kèm mệt và nhìn mờ.

4. Nhìn mờ thoáng qua, khó tập trung hoặc đau đầu nhẹ

Đường huyết thay đổi có thể ảnh hưởng đến lượng dịch trong thủy tinh thể và khả năng tập trung thị giác, khiến mắt mờ thoáng qua. Một số người mô tả là nhìn chữ trên màn hình nhòe hơn, mắt nhanh mỏi, đau đầu nhẹ hoặc khó tập trung sau bữa ăn/ngày làm việc dài.

Nhìn mờ cũng có nhiều nguyên nhân khác: khô mắt, dùng màn hình lâu, thiếu ngủ, tăng huyết áp, migraine, tật khúc xạ. Nhưng nếu nhìn mờ đi kèm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt, đói bất thường hoặc vết thương lâu lành, đường huyết là yếu tố nên kiểm tra.

Với người đã mắc đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường, nhìn mờ không nên xem nhẹ. Kiểm soát đường huyết và khám mắt định kỳ là cách bảo vệ võng mạc lâu dài. Với người chưa từng kiểm tra, xét nghiệm đường huyết lúc đói hoặc HbA1c theo tư vấn bác sĩ có thể giúp nhìn bức tranh rõ hơn.

5. Thèm ngọt theo chu kỳ và “sập năng lượng” vào chiều tối

Một dấu hiệu rất đời sống là đến một khung giờ nhất định, bạn gần như bắt buộc phải tìm trà sữa, bánh ngọt, nước ngọt hoặc cà phê sữa. Không ăn thì bứt rứt, ăn vào tỉnh nhanh nhưng sau đó lại mệt. Đây có thể là vòng lặp đường huyết - caffeine - thiếu ngủ - stress.

Khi cơ thể thiếu ngủ hoặc ăn thiếu ổn định, não sẽ ưu tiên năng lượng nhanh. Đồ ngọt giúp tỉnh trong ngắn hạn nhưng dễ làm glucose tăng nhanh. Sau đó, nếu insulin kéo glucose xuống nhanh, bạn lại thấy đói và mệt. Vòng lặp này làm cảm giác “mệt thông thường” kéo dài từ ngày này sang ngày khác.

Cách kiểm tra là thay bữa ngọt chiều bằng bữa phụ có đạm và chất xơ trong 1 tuần, đồng thời đi bộ nhẹ sau ăn trưa. Nếu cơn thèm giảm, đầu óc tỉnh ổn định hơn, cơ thể đang phản hồi tốt với nhịp đường huyết ít dao động hơn.

Cơn thèm ngọt theo chu kỳ có thể là dấu hiệu cơ thể đang thiếu năng lượng ổn định, không chỉ là “ham ăn vặt”.

Đường huyết dao động trong ngày có thể biểu hiện rất đời thường: buồn ngủ sau ăn, đói run giữa buổi, khát và tiểu nhiều, nhìn mờ, khó tập trung, thèm ngọt theo chu kỳ. Không phải ai có các dấu hiệu này cũng mắc đái tháo đường, nhưng nếu chúng lặp lại, bạn nên kiểm tra lại bữa ăn, giấc ngủ, vận động và đi xét nghiệm khi có yếu tố nguy cơ.

Trong tuần này, hãy thử ghi lại giờ ăn, món ăn, mức buồn ngủ sau ăn và cơn thèm ngọt. Cơ thể thường để lại “dữ liệu” rất rõ, chỉ là mình ít khi đọc kỹ.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin