Nước tiểu là sản phẩm cơ thể thải ra sau khi thận lọc máu và điều chỉnh nước, muối khoáng, chất thải. Vì vậy, màu sắc và độ trong của nước tiểu có thể phản ánh một phần tình trạng nước trong cơ thể, thực phẩm đã ăn, thuốc đang dùng hoặc vấn đề ở thận - đường tiết niệu.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cho biết màu nước tiểu bình thường dao động từ vàng nhạt đến hổ phách; màu này do sắc tố urochrome và phụ thuộc vào mức độ cô đặc hay loãng của nước tiểu. Nước tiểu có thể đổi màu do thực phẩm, thuốc hoặc tình trạng sức khỏe.

Tuy vậy, không nên tự chẩn đoán chỉ bằng màu nước tiểu. Điều cần làm là quan sát mẫu lặp lại: màu bất thường kéo dài bao lâu, có liên quan thực phẩm/thuốc không, có đau lưng, sốt, tiểu buốt, tiểu rắt, phù, tăng huyết áp hoặc mệt bất thường không. Khi có dấu hiệu đi kèm, nên xét nghiệm nước tiểu thay vì đoán mò.

Kiểu màu 1: Vàng sẫm hoặc hổ phách đậm kéo dài

Nước tiểu vàng sẫm thường gặp khi cơ thể thiếu nước, ra mồ hôi nhiều, uống ít nước hoặc buổi sáng mới ngủ dậy. Nếu sau khi uống nước đều hơn, màu nước tiểu nhạt lại, thường chưa đáng lo. Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cũng ghi nhận khi mất nước, nước tiểu trở nên sẫm màu hơn và có thể là dấu hiệu cần bổ sung chất lỏng phù hợp.

Tuy nhiên, nếu nước tiểu sẫm màu kéo dài dù đã uống đủ nước, kèm mệt, vàng da, vàng mắt, ngứa, đau hạ sườn phải hoặc phân bạc màu, cần nghĩ thêm đến gan mật. Nếu kèm tiểu ít, phù, tăng huyết áp, đau lưng hoặc mệt nhiều, cần kiểm tra thận và đường tiết niệu.

Nước tiểu vàng sẫm có thể do thiếu nước, nhưng nếu kéo dài dù uống đủ nước thì nên kiểm tra thêm.

Kiểu màu 2: Đỏ, hồng hoặc màu như nước rửa thịt

Nước tiểu đỏ/hồng có thể đến từ củ dền, thanh long đỏ, dâu đen, màu thực phẩm hoặc một số thuốc. Nhưng cũng có thể là máu trong nước tiểu. Máu có thể đến từ nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi thận, sỏi niệu quản, viêm bàng quang, bệnh thận hoặc các nguyên nhân nghiêm trọng hơn.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cho biết nước tiểu đỏ không phải lúc nào cũng nghiêm trọng vì có thể do thực phẩm như củ dền hoặc thuốc, nhưng máu trong nước tiểu cũng có thể khiến nước tiểu có màu đỏ và cần được đánh giá. Hệ thống Y tế của Phòng khám Mayo (Mayo Clinic Health System) cũng lưu ý sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu và một số bệnh có thể làm nước tiểu đỏ do máu.

Nếu nước tiểu đỏ/hồng không giải thích được bằng thực phẩm, hoặc đi kèm đau lưng, đau bụng dưới, tiểu buốt, sốt, tiểu rắt, có cục máu, nên đi khám sớm.

Kiểu màu 3: Đục, trắng sữa hoặc lợn cợn

Nước tiểu đục có thể do mất nước nhẹ, tinh thể khoáng, dịch tiết, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc sỏi. Nếu nước tiểu đục kèm mùi khai nặng, tiểu buốt, tiểu rắt, đau bụng dưới, sốt hoặc đau lưng, nhiễm trùng đường tiết niệu là khả năng cần được kiểm tra.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cho biết nhiễm trùng đường tiết niệu và sỏi thận có thể khiến nước tiểu trông đục hoặc lợn cợn. Trong xét nghiệm, Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cũng nêu phân tích nước tiểu có thể kiểm tra hình dạng, độ cô đặc và thành phần nước tiểu; ví dụ, nhiễm trùng đường tiết niệu có thể làm nước tiểu đục, còn protein tăng trong nước tiểu có thể là dấu hiệu bệnh thận.

Nước tiểu đục hoặc đổi màu bất thường nên được quan sát cùng triệu chứng đi kèm, không nên tự đoán.

Kiểu màu 4: Nâu sẫm như trà đặc hoặc màu cola

Nước tiểu nâu sẫm có thể do mất nước nặng, một số thuốc, thực phẩm hoặc vấn đề gan mật. Trong một số trường hợp, nước tiểu màu cola có thể liên quan đến máu cũ, bệnh cơ hoặc vấn đề thận. Đây là kiểu màu không nên bỏ qua nếu lặp lại hoặc không có lý do rõ ràng.

Nếu nâu sẫm đi kèm vàng da, vàng mắt, phân bạc màu, ngứa, buồn nôn hoặc đau hạ sườn phải, nên kiểm tra gan mật. Nếu đi kèm đau cơ dữ dội sau tập quá sức, yếu người, sốt, tiểu ít, cần đi khám sớm vì có thể liên quan đến tổn thương cơ và thận.

Kiểu màu 5: Nước tiểu nhiều bọt hoặc bọt lâu tan

Bọt nước tiểu thoáng qua có thể do dòng tiểu mạnh hoặc bồn cầu có chất tẩy. Nhưng nếu nước tiểu thường xuyên nhiều bọt, bọt mịn và lâu tan, cần nghĩ đến protein trong nước tiểu. Protein niệu có thể là dấu hiệu thận đang bị ảnh hưởng.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cho biết tăng protein trong nước tiểu có thể là dấu hiệu bệnh thận khi phân tích nước tiểu cho kết quả bất thường. Nếu bọt nhiều đi kèm phù mắt, phù chân, tăng huyết áp, tiểu ít, mệt hoặc người có đái tháo đường/tăng huyết áp, càng nên kiểm tra sớm.

Ghi lại màu nước tiểu, triệu chứng đi kèm và thời điểm xuất hiện giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Khi nào nên đi khám hoặc làm xét nghiệm nước tiểu?

Nên đi khám nếu nước tiểu đỏ/hồng không rõ nguyên nhân, nâu sẫm kéo dài, đục kèm tiểu buốt/sốt/đau lưng, nhiều bọt lặp lại, tiểu ít, phù, đau hông lưng, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận. Xét nghiệm nước tiểu là bước đơn giản nhưng có thể phát hiện nhiễm trùng, máu, protein, đường, tinh thể hoặc dấu hiệu bất thường khác.

Màu nước tiểu không phải công cụ chẩn đoán tuyệt đối, nhưng là tín hiệu cơ thể rất dễ quan sát. Vàng sẫm kéo dài, đỏ hồng, đục trắng, nâu như trà hoặc nhiều bọt lâu tan đều đáng được chú ý nếu lặp lại hoặc đi kèm triệu chứng khác. Đừng chỉ nhìn một lần rồi hoảng, nhưng cũng đừng bỏ qua thay đổi kéo dài.

Trong vài ngày tới, hãy thử quan sát màu nước tiểu vào buổi sáng và trong ngày. Nếu màu bất thường không liên quan thực phẩm/thuốc hoặc kèm đau, sốt, tiểu buốt, phù, hãy đi kiểm tra thay vì tự uống thuốc tại nhà.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin