Điều gì xảy ra khi bạn chuyển từ ngồi sang đứng?

Khi đứng lên, trọng lực sẽ làm một lượng máu tạm thời dồn xuống hai chân. Ở cơ thể khỏe mạnh bình thường, hệ thống mạch máu sẽ nhanh chóng co lại và nhịp tim tăng lên đôi chút để duy trì đủ lượng máu lưu thông lên não. Tuy nhiên, nếu hệ thống này phản ứng chậm hoặc lượng máu lưu thông vốn đã thấp, huyết áp sẽ giảm đột ngột đủ để gây ra cảm giác choáng váng.

Hạ huyết áp thế đứng thường được xác định khi huyết áp tâm thu giảm ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương giảm ít nhất 10 mmHg trong vòng 3 phút sau khi đứng. Triệu chứng có thể bao gồm chóng mặt, nhìn mờ, yếu người, mệt mỏi hoặc ngất xỉu. Nếu hiện tượng này tái diễn, dưới đây là 5 nguyên nhân chính cần được xem xét:

1. Cơ thể đang thiếu nước hoặc giảm thể tích máu

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến và dễ gặp nhất. Khi mất nước, lượng dịch lưu thông trong mạch máu giảm sút. Do đó, khi đứng lên, cơ thể khó duy trì huyết áp ổn định hơn. Tình trạng này có thể xảy ra khi bạn uống quá ít nước; sốt cao hoặc ở môi trường quá nóng; tiêu chảy, nôn mửa; vận động ra nhiều mồ hôi hoặc dùng thuốc làm tăng bài tiết nước.

• Dấu hiệu: Chóng mặt thường xuất hiện rõ hơn vào buổi sáng, sau khi vận động nóng hoặc trong những ngày cơ thể mất nhiều nước. Tuy nhiên, người mắc suy tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước tuyệt đối không nên tự ý tăng mạnh lượng nước uống chỉ dựa trên triệu chứng này.

Cảm giác choáng váng ngay sau khi đứng lên xảy ra khi huyết áp không kịp điều chỉnh theo sự thay đổi tư thế.

2. Tác dụng phụ của các loại thuốc đang uống

Nếu triệu chứng hoa mắt xuất hiện sau khi bạn bắt đầu dùng một loại thuốc mới hoặc thay đổi liều, hãy xem lại danh sách thuốc mình đang sử dụng. Nhiều loại thuốc có thể góp phần gây huyết áp thấp hoặc hạ huyết áp tư thế, bao gồm: thuốc lợi tiểu; một số thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc bệnh tim; thuốc chống trầm cảm, an thần trong một số trường hợp.

• Lưu ý quan trọng: Bạn không được tự ý dừng thuốc huyết áp chỉ vì thấy choáng váng. Bác sĩ cần biết rõ liều lượng, thời gian uống và các bệnh nền trước khi quyết định có cần điều chỉnh thuốc hay không.

3. Thiếu máu hoặc mất máu làm oxy lên não giảm

Khi cơ thể không có đủ hồng cầu hoặc hemoglobin để vận chuyển oxy hiệu quả đến các mô, người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, hụt hơi và chóng mặt. Một số tài liệu của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng liệt kê thiếu máu trong nhóm yếu tố có thể gây hoặc làm triệu chứng nặng hơn.

• Dấu hiệu: Hãy chú ý nếu chóng mặt đi kèm với da xanh xao; mệt mỏi nhiều; hụt hơi; tim đập nhanh; kỳ kinh quá nhiều; phân đen hoặc các biểu hiện mất máu khác.

4. Tim không bơm máu hoặc điều chỉnh nhịp đủ nhanh

Huyết áp phụ thuộc chặt chẽ vào cả mạch máu lẫn hoạt động của tim. Nếu tim đập quá chậm, quá nhanh hoặc khả năng bơm máu giảm sút, cơ thể có thể khó bù trừ khi tư thế thay đổi đột ngột. Rối loạn nhịp tim và suy tim là những nguyên nhân có thể gây ra huyết áp thấp.

• Dấu hiệu: Nếu mỗi lần đứng dậy không chỉ chóng mặt mà còn hồi hộp rõ; đau hoặc tức ngực; khó thở; ngất xỉu; giảm khả năng vận động, bạn cần được đánh giá tim mạch chuyên sâu.

5. Rối loạn hệ thần kinh hoặc nội tiết không điều khiển huyết áp đúng cách

Cơ thể có một hệ thống tự động điều chỉnh huyết áp mà chúng ta gần như không nhận thấy. Một số bệnh có thể làm hệ thống này hoạt động kém đi, chẳng hạn như người mắc bệnh Parkinson, bệnh thần kinh do đái tháo đường. Các vấn đề nội tiết như đái tháo đường không kiểm soát, bệnh tuyến giáp cũng có thể góp phần gây triệu chứng.

• Dấu hiệu: Đây thường không chỉ là một cơn choáng đơn độc. Người bệnh có thể đồng thời có tê hoặc giảm cảm giác ở chân; thay đổi đường huyết; rối loạn tiêu hóa; bất thường tiết mồ hôi hoặc các triệu chứng thần kinh khác.

Để tìm nguyên nhân gốc rễ, bác sĩ thường cần xem xét cả tình trạng mất nước, thuốc đang dùng, xét nghiệm máu và bệnh nền.

Làm gì ngay khi cảm thấy hoa mắt lúc vừa đứng lên?

Tuyệt đối đừng cố bước tiếp. Hãy dừng lại, ngồi xuống hoặc nằm xuống nếu cần để tránh bị té ngã. Bạn hãy đứng dậy từ từ và có thể dùng một số động tác co cơ như siết cơ chân hoặc nắm – thả bàn tay để hỗ trợ cơ thể. Một cách đơn giản khi vừa thức dậy là: nằm → ngồi ở mép giường một lúc → cử động cổ chân → từ từ đứng lên.

Một lần thoáng qua có thể không đáng lo, nhưng nếu gần như lần nào đứng lên bạn cũng phải vịn tay vào bàn, đó là tín hiệu cho thấy bạn nên tìm nguyên nhân sớm thay vì học cách sống chung với những cơn choáng váng này.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này