Đột quỵ không hoàn toàn là "tai nạn bất ngờ"

Đột quỵ xảy ra khi lưu lượng máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ. Khi đó, các tế bào não bắt đầu bị tổn thương chỉ sau vài phút do thiếu oxy và dưỡng chất.

Nhiều người vẫn cho rằng đột quỵ là một biến cố đến bất ngờ và không thể dự đoán. Trên thực tế, phần lớn trường hợp đột quỵ là kết quả của một quá trình tích lũy tổn thương kéo dài nhiều năm liên quan đến tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường, hút thuốc lá hoặc lối sống thiếu lành mạnh.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization - WHO), có tới khoảng 80% trường hợp đột quỵ sớm có thể phòng ngừa thông qua việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ chính. Đây là lý do việc thay đổi lối sống và quản lý sức khỏe định kỳ được xem là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ.

1. Kiểm soát huyết áp là ưu tiên hàng đầu

Trong số tất cả các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp được xem là yếu tố quan trọng nhất liên quan đến đột quỵ.

Khi huyết áp liên tục duy trì ở mức cao, thành mạch máu phải chịu áp lực lớn trong thời gian dài. Điều này khiến mạch máu dễ bị tổn thương, dày lên, hẹp lại hoặc mất tính đàn hồi. Theo thời gian, nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc vỡ mạch máu não sẽ tăng lên đáng kể.

Điều đáng chú ý là tăng huyết áp thường không gây triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh sau khi đã xuất hiện biến chứng tim mạch hoặc đột quỵ.

Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành nên kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt từ sau tuổi 40 hoặc nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch. Việc giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, duy trì cân nặng hợp lý và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ có thể giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả hơn.

Kiểm soát huyết áp được xem là biện pháp quan trọng nhất trong phòng ngừa đột quỵ.

2. Bỏ thuốc lá giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ

Thuốc lá ảnh hưởng đến gần như toàn bộ hệ tim mạch. Các hóa chất trong khói thuốc có thể làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng khả năng hình thành cục máu đông. Đồng thời, nicotine còn khiến huyết áp tăng và tim phải làm việc nhiều hơn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người hút thuốc lá có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với người không hút thuốc. Tin tích cực là nguy cơ này bắt đầu giảm ngay sau khi ngừng hút thuốc. Theo thời gian, chức năng mạch máu có thể được cải thiện và khả năng xuất hiện các biến cố tim mạch cũng giảm dần.

Ngay cả việc tránh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc lá thụ động cũng mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch.

3. Duy trì cân nặng hợp lý và tăng cường vận động

Thừa cân và béo phì không trực tiếp gây đột quỵ nhưng lại liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ khác như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và rối loạn mỡ máu. Mỡ nội tạng tích tụ quanh các cơ quan quan trọng có thể làm gia tăng tình trạng viêm mạn tính và ảnh hưởng đến chức năng của hệ tim mạch.

WHO khuyến nghị người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể chất mức độ vừa mỗi tuần hoặc 75 phút hoạt động cường độ mạnh. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải tập luyện nặng.

Những hoạt động như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, làm vườn hoặc leo cầu thang thường xuyên đều có thể góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch. Đối với nhiều người, việc duy trì vận động đều đặn còn giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả hơn so với việc chỉ tập trung vào chế độ ăn.

4. Kiểm soát đường huyết và bệnh đái tháo đường

Người mắc đái tháo đường thường có nguy cơ đột quỵ cao hơn người không mắc bệnh. Lượng đường trong máu tăng kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Điều đáng lưu ý là tình trạng tiền đái tháo đường cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tim mạch nếu không được kiểm soát.

Các chuyên gia khuyến nghị nên kiểm tra đường huyết định kỳ ở những người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, ít vận động, tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc tăng huyết áp. Bên cạnh việc sử dụng thuốc theo chỉ định, chế độ ăn cân đối và hoạt động thể chất thường xuyên vẫn là những yếu tố nền tảng trong kiểm soát đường huyết.

Chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ tổn thương mạch máu.

5. Kiểm soát cholesterol và xây dựng chế độ ăn có lợi cho tim mạch

Cholesterol không phải lúc nào cũng có hại. Tuy nhiên, khi cholesterol LDL tăng cao trong thời gian dài, các mảng xơ vữa có thể hình thành trong lòng mạch máu.

Những mảng này khiến động mạch bị hẹp dần, làm giảm lưu lượng máu đến não và tăng nguy cơ tắc mạch.

Nhiều người không biết mình có rối loạn mỡ máu cho đến khi kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đây là lý do các chuyên gia tim mạch thường khuyến cáo xét nghiệm mỡ máu định kỳ ở người trưởng thành.

Bên cạnh việc dùng thuốc nếu cần thiết, việc ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá biển và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch lâu dài.

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua và khi nào cần đi khám?

Mặc dù phòng ngừa là mục tiêu quan trọng nhất, việc nhận biết các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ vẫn rất cần thiết.

Người dân cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện đột ngột các biểu hiện như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Đây là những dấu hiệu cần được cấp cứu ngay lập tức.

Ngoài ra, những người có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc tiền sử bệnh tim mạch nên kiểm tra sức khỏe định kỳ thay vì chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng.

Đột quỵ thường là hậu quả của quá trình tích lũy nguy cơ kéo dài nhiều năm. Việc phát hiện sớm các bất thường giúp giảm đáng kể khả năng xảy ra biến cố nghiêm trọng trong tương lai.

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến đột quỵ.

Đột quỵ không phải lúc nào cũng là một biến cố không thể phòng tránh. Theo khuyến cáo của WHO, nhiều yếu tố nguy cơ quan trọng như tăng huyết áp, hút thuốc lá, thừa cân, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu đều có thể được kiểm soát thông qua thay đổi lối sống và theo dõi sức khỏe định kỳ. Những điều chỉnh tưởng chừng đơn giản hôm nay có thể tạo ra khác biệt lớn đối với sức khỏe tim mạch trong nhiều năm tới.

Nếu thuộc nhóm nguy cơ hoặc có những băn khoăn về sức khỏe tim mạch, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này