1. Cú giật bất ngờ khi sắp ngủ thực chất là gì?

Trong y khoa, hiện tượng này thường được gọi là cú giật khi bắt đầu ngủ. Hiểu đơn giản, đó là một động tác co cơ rất nhanh và ngoài ý muốn xảy ra khi bạn đang từ tỉnh táo chuyển sang giấc ngủ nhẹ. Nó có thể làm một chân đá nhẹ, cánh tay giật lên hoặc cả người bất ngờ nảy khỏi giường.

Điều thú vị là cú giật này có thể đi cùng một cảm giác rất thật như trượt chân, rơi xuống khoảng không, giật mình vì tiếng động tưởng tượng hoặc nhìn thấy một tia sáng thoáng qua. Vì vậy, nhiều người nhớ rõ “giấc mơ mình đang rơi”, dù thực tế họ mới chỉ bắt đầu chìm vào giấc ngủ.

Điểm cần hiểu ở đây là cảm giác rơi không có nghĩa cơ thể thực sự mất thăng bằng hoặc tim, não vừa xảy ra sự cố. Trong đa số trường hợp, cú giật này thuộc nhóm hiện tượng sinh lý lành tính ở thời điểm chuyển từ thức sang ngủ.

Khoảnh khắc giật mình ngay khi vừa chìm vào giấc ngủ thường xuất hiện rất nhanh rồi biến mất.

2. Vì sao hiện tượng này lại xảy ra đúng lúc chúng ta sắp ngủ?

Khi bắt đầu ngủ, cơ thể không “tắt” ngay lập tức. Nhịp thở chậm dần, cơ bắp thả lỏng và hoạt động của hệ thần kinh cũng chuyển sang một trạng thái khác. Chính trong khoảng giao nhau giữa tỉnh và ngủ này, một số người xuất hiện cú co cơ bất ngờ. Các tài liệu về giấc ngủ xem đây là một hiện tượng liên quan trực tiếp đến quá trình chuyển trạng thái ngủ – thức.

Y học hiện chưa có một lời giải duy nhất cho tất cả những cú giật khi ngủ. Vì vậy, cách giải thích phổ biến trên mạng rằng “não tưởng cơ thể đang chết nên giật mình để cứu bạn” không phải kết luận y khoa đã được chứng minh. Điều chắc chắn hơn là hiện tượng xảy ra đúng thời điểm cơ thể đang thả lỏng và bước vào giấc ngủ.

Từ đây có thể hiểu vì sao hai người cùng đi ngủ nhưng một người rất hiếm khi gặp, còn người kia lại thường xuyên “rơi tự do” trong những giai đoạn nhất định. Một số thói quen và trạng thái cơ thể có thể khiến những cú giật này xuất hiện dễ hơn.

3. Thiếu ngủ và căng thẳng có thể khiến cú giật xuất hiện nhiều hơn

Một đêm ngủ ít chưa chắc khiến bạn giật mình khi sắp ngủ. Tuy nhiên, nếu cơ thể đang quá mệt, nhiều ngày thiếu ngủ hoặc tinh thần căng thẳng kéo dài, những cú giật lúc bắt đầu ngủ có thể xuất hiện thường xuyên hơn. Các tài liệu chuyên ngành cũng ghi nhận mệt mỏi, căng thẳng và thiếu ngủ là những yếu tố có thể làm hiện tượng này rõ hơn.

Điều này đôi khi tạo thành một vòng lặp khó chịu. Người bệnh bị giật vài lần nên bắt đầu lo “tối nay lại bị”, càng nằm chờ lại càng tỉnh táo và căng thẳng. Khi giấc ngủ tiếp tục bị trì hoãn, cơ thể càng mệt vào ngày hôm sau.

Vì vậy, điều cần xử lý không phải là cố “ngăn cú giật bằng ý chí”, mà là nhìn lại xem cơ thể có đang thiếu ngủ, căng thẳng hoặc nghỉ ngơi không đều hay không.

4. Cà phê và chất kích thích cũng có thể góp phần

Caffeine và nicotine có thể khiến hệ thần kinh tỉnh táo lâu hơn. Ở những người nhạy cảm, dùng nhiều cà phê, nước tăng lực hoặc nicotine có thể làm các cú giật khi sắp ngủ trở nên dễ nhận thấy hơn, đặc biệt nếu đi cùng thiếu ngủ và căng thẳng.

Không nhất thiết phải bỏ hoàn toàn cà phê chỉ vì từng giật mình một lần. Cách thực tế hơn là thử giảm lượng caffeine vào cuối ngày, đặc biệt nếu bạn nhận thấy những đêm uống cà phê muộn thường khó ngủ và hay giật mình hơn.

5. Làm gì nếu tối nào cũng lo mình sẽ “rơi”?

Nếu hiện tượng chỉ thỉnh thoảng xuất hiện, thường không cần cố tìm cách chữa. Điều hữu ích hơn là giúp cơ thể bước vào giấc ngủ trong trạng thái ổn định: giữ giờ ngủ tương đối đều, tránh để bản thân thiếu ngủ nhiều ngày liên tiếp và giảm những chất kích thích khiến bạn khó thư giãn trước giờ ngủ. Các cú giật sinh lý thông thường không cần điều trị riêng.

Nếu vừa bị giật tỉnh, hãy coi đó như một lần giật mình thoáng qua thay vì bật điện, kiểm tra nhịp tim liên tục hoặc lên mạng tìm bệnh. Việc quá chú ý đến từng thay đổi nhỏ của cơ thể có thể khiến bạn tỉnh hẳn và khó quay lại giấc ngủ.

Một khoảng thời gian thư giãn trước khi ngủ, giảm ánh sáng và tách khỏi công việc cũng giúp cơ thể có cơ hội chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi tự nhiên hơn.

Giảm kích thích và duy trì nhịp ngủ ổn định có thể giúp quá trình đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng hơn.

Khi nào cú giật lúc ngủ không còn là chuyện nên bỏ qua?

Một cú giật thỉnh thoảng chỉ xảy ra đúng lúc bắt đầu ngủ thường ít đáng lo. Tuy nhiên, nên đi khám nếu tình trạng xuất hiện rất nhiều lần, làm bạn gần như không thể ngủ được hoặc các động tác giật bắt đầu xuất hiện cả khi đang hoàn toàn tỉnh táo. Vì những cử động giật cơ cũng có thể xuất hiện trong một số bệnh thần kinh, bác sĩ cần dựa vào thời điểm, kiểu vận động và các triệu chứng khác để phân biệt.

Nếu cơn đi cùng mất ý thức, lú lẫn, yếu cơ, co giật kéo dài hoặc những dấu hiệu thần kinh mới xuất hiện, không nên tự cho rằng đây chỉ là “giật mình lúc ngủ”.

Cảm giác rơi tự do rồi giật bắn người khi vừa chìm vào giấc ngủ nghe đáng sợ nhưng phần lớn lại là một hiện tượng tự nhiên ở thời điểm cơ thể chuyển từ thức sang ngủ. Thiếu ngủ, mệt mỏi, căng thẳng hoặc dùng nhiều chất kích thích có thể khiến hiện tượng xuất hiện rõ hơn. Nếu chỉ xảy ra thỉnh thoảng, bạn thường không cần quá lo; nhưng nếu các cú giật liên tục phá vỡ giấc ngủ hoặc xuất hiện cả khi tỉnh, nên trao đổi với bác sĩ.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.