Zona thần kinh là một căn bệnh cấp tính do virus Varicella-zoster tái hoạt động gây ra, mang đến những cơn đau buốt như bỏng rát cùng các chùm mụn nước tổn thương trên da. Nếu chăm sóc sai cách, vết thương dễ bị nhiễm trùng nặng, tàn phá cấu trúc da và để lại những mảng sẹo vĩnh viễn.
Nhiều người vẫn nhầm lẫn zona thần kinh với bệnh giời leo (viêm da tiếp xúc do độc tố côn trùng). Thực chất, zona thần kinh là một bệnh lý do virus tái phát. Sau khi một người bị mắc bệnh thủy đậu lúc nhỏ, dù các mụn nước đã lành nhưng virus Varicella-zoster không hề bị tiêu diệt hoàn toàn. Chúng chui vào "trốn" ở trạng thái ngủ đông tại các hạch thần kinh cảm giác dọc sống lưng hoặc dây thần kinh tam thoa ở mặt.
Khi sức đề kháng của cơ thể bị suy giảm (do tuổi tác, căng thẳng kéo dài, mắc bệnh mãn tính hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch), virus này sẽ "bừng tỉnh". Chúng nhân lên ồ ạt, chạy dọc theo các sợi thần kinh ra ngoài bề mặt da, gây ra phản ứng viêm dây thần kinh hoại tử và tạo thành các chùm mụn nước căng mỏng phân bố dải rác đúng theo đường đi của dây thần kinh (chỉ ở một bên cơ thể).
Các mụn nước zona ban đầu chứa dịch trong, sau đó chuyển sang dịch đục mủ. Nếu được giữ sạch sẽ và chăm sóc y khoa đúng chuẩn, các mụn nước này sẽ tự khô đóng vảy sau 7–10 ngày, lớp vảy bong ra để lại lớp da non màu hồng nhạt và tự khôi phục lại mà hoàn toàn không để lại sẹo.
Tuy nhiên, nếu quá trình lành thương bị can thiệp thô bạo hoặc bị vi khuẩn xâm nhập từ bên ngoài, lớp đáy biểu mô (lớp màng đáy) sẽ bị phá hủy hoàn toàn, kích hoạt quá trình tăng sinh sợi collagen hỗn loạn tạo thành sẹo lõm, sẹo phì đại hoặc sẹo thâm đen rất mất thẩm mỹ.
Đây là sai lầm nguy hiểm và phổ biến nhất ở Việt Nam. Khi thấy mụn nước bùng phát kèm cảm giác nóng rát, nhiều gia đình theo thói quen dân gian đã hái lá đọt ổi, lá đậu xanh, lá trầu không nhai nát hoặc giã khoai tây đắp trực tiếp lên vùng da tổn thương với hy vọng "rút độc, làm mát".
Tác hại y khoa: Lá cây tươi và vẩn nước bọt chứa hàng triệu vi khuẩn hoại tử (như Staphylococcus aureus - tụ cầu vàng, Streptococcus - liên cầu). Khi đắp lên vùng da zona đang có các mụn nước bị vỡ, vi khuẩn sẽ chui tọt vào trong mô sâu gây Bội nhiễm vi khuẩn cấp tính. Vết thương từ chỗ chỉ tổn thương do virus sẽ biến thành ổ mủ sâu hoại tử, làm thối rữa lớp mô dưới da, khiến thời gian chữa trị kéo dài và chắc chắn sẽ để lại những vết sẹo lõm sâu rỗ xấu xí.
 |
Tự ý đắp các loại lá cây, đỗ xanh lên mụn nước zona gây nhiễm trùng mủ nặng và để lại sẹo lõm.
Cảm giác rát buốt pha lẫn ngứa ngáy râm ran như rệp bò dưới da khiến người bệnh zona cực kỳ khó chịu. Nhiều người nổi giận đã dùng kim may quần áo chích vỡ các bọng nước hoặc dùng móng tay gãi lấy gãi để cho "đã ngứa".
Tác hại y khoa: Màng bọng nước bản chất là một lớp màng sinh học tự nhiên mà cơ thể tạo ra để bảo vệ lớp da non đang tái tạo bên dưới khỏi vi khuẩn môi trường. Khi bạn chích vỡ hoặc gãi rách màng này, dịch tiết chứa đầy virus sẽ tràn ra các vùng da lành xung quanh, làm lây lan tổn thương rộng hơn. Đồng thời, móng tay bẩn chứa đầy vi khuẩn sẽ cào xước sâu vào lớp màng đáy của da, phá hỏng khả năng tự phục hồi êm đẹp của tế bào da, làm tổn thương lan rộng và biến thành sẹo thâm kéo dài nhiều năm.
Một quan niệm sai lầm cổ hủ cho rằng người mắc bệnh giời leo hay zona phải tuyệt đối kiêng nước, kiêng gió, không được tắm rửa và phải trùm kín chăn trong nhiều ngày.
Tác hại y khoa: Không tắm rửa khiến mồ hôi, tế bào chết và dịch tiết mủ bã nhờn tích tụ đọng lại trên da. Môi trường bẩn thỉu, ẩm ướt này là điều kiện cho vi khuẩn bùng phát. Người bệnh zona hoàn toàn ĐƯỢC TẮM RỬA BÌNH THƯỜNG. Chỉ cần tắm nhanh bằng nước ấm sạch dưới vòi hoa sen nhẹ nhàng, tuyệt đối không dùng xà phòng có độ kiềm cao chà xát lên vết thương. Tắm xong dùng khăn xô mềm thấm nhẹ cho khô rồi xịt thuốc sát trùng y tế chỉ định.
Khi thấy vết thương zona rát buốt, người bệnh tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc mỡ chống viêm không rõ loại, xức cồn 90 độ hoặc dán cao dán giảm đau trực tiếp lên dải mụn nước.
Tác hại y khoa: * Các loại thuốc mỡ chứa corticoid nếu bôi vào vết thương zona đang nhiễm virus sẽ làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến virus bùng phát nhân lên gấp hàng ngàn lần.
Cồn 90 độ hoặc cồn iod đậm đặc sẽ gây bỏng hóa chất trên nền da đang bị viêm loét, làm hoại tử tế bào da non vừa mới nhú, khiến vết thương bị bỏng sâu và để lại sẹo thâm đen dạng phì đại.
 |
Sử dụng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng theo chỉ định bác sĩ giúp vết thương zona khô nhanh và ngừa sẹo hiệu quả.
Thấy các mụn nước vừa mới xẹp xuống và bớt đau một chút (thường sau 2–3 ngày uống thuốc), nhiều người tự ý dừng uống thuốc kháng virus vì sợ "thuốc tây hại gan thận".
Tác hại y khoa: Thuốc kháng virus (như Acyclovir, Valacyclovir) cần phải được uống đủ liều chuẩn từ 7 đến 10 ngày liên tục để ức chế hoàn toàn sự nhân lên của virus. Dừng thuốc giữa chừng khiến virus bị bùng phát trở lại (kháng thuốc), tấn công sâu hơn vào các dây thần kinh cảm giác. Việc này không chỉ khiến tổn thương da tái phát nứt nẻ trở lại gây sẹo, mà còn đẩy người bệnh vào biến chứng ác mộng: Đau thần kinh sau zona (PHN) – những cơn đau nhói như điện giật kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm trời sau khi da đã lành.
Để giúp người thân hoặc bản thân vượt qua bệnh zona thần kinh nhẹ nhàng và giữ nguyên làn da mịn màng, hãy tuân thủ quy tắc gold standard sau:
Dùng thuốc kháng virus sớm trong "72 giờ vàng": Ngay khi xuất hiện các vệt đỏ kèm cảm giác đau rát, hãy đi khám bác sĩ để uống thuốc kháng virus trong vòng 72 giờ đầu tiên. Điều này giúp ngăn chặn mụn nước phát triển rộng.
Sát trùng vết thương đúng cách: Dùng dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ (như dung dịch Chlorhexidine 0.12% hoặc dung dịch Eosin 2%) bôi nhẹ nhàng lên các mụn nước 2–3 lần/ngày để giữ vết thương luôn khô ráo và vô trùng.
Mặc quần áo rộng rãi, chất liệu lụa hoặc cotton mềm: Tránh sự cọ xát của vải thô cứng vào vùng da bị zona.
Thoa kem dưỡng ẩm tái tạo da khi vảy đã bong: Khi các mụn nước đã khô hoàn toàn và tự bong vảy, hãy thoa các loại kem dưỡng ẩm chứa Vitamin E, Centella Asiatica (rau má) hoặc Panthenol (Vitamin B5) để kích thích tái tạo collagen chuẩn, làm mờ nhanh các vết thâm hồng.
Chăm sóc khoa học, từ bỏ các tục cúng bái đắp lá dân gian chính là chìa khóa duy nhất giúp bạn chiến thắng bệnh zona thần kinh an toàn và thẩm mỹ.
