Mỗi khi những đợt gió mùa đông bắc tràn về làm nền nhiệt độ hạ sâu, rất nhiều người bỗng rơi vào tình cảnh khổ sở: Đang cuộn mình êm ấm trong chăn bông thì cơn buồn tiểu lại ập đến réo rắt. Có những người một đêm phải lục đục thức giấc tới 3, 4 lần để đi vệ sinh. Việc phải rời khỏi chiếc giường ấm bước vào nhà vệ sinh lạnh buốt không chỉ gây cảm giác lười biếng, ngại ngần mà còn phá nát chu kỳ giấc ngủ sâu, khiến người bệnh thức dậy vào sáng hôm sau với đôi mắt thâm quầng, đầu óc quay cuồng và cơ thể mệt mỏi rã rời.

Đặc biệt ở những người trung niên và người cao tuổi, nỗi sợ hãi càng nhân lên gấp bội khi trong đầu luôn thường trực nỗi ám ảnh: "Liệu có phải thận của mình đã bị suy rồi không?", "Hay mình đang mắc phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo nào đó?".

Theo định nghĩa của Hội Tiểu không tự chủ Quốc tế (ICS), chứng tiểu đêm (Nocturia) được xác định khi một người phải thức dậy từ 2 lần trở lên mỗi đêm để đi tiểu trong khoảng thời gian giấc ngủ chính. Tuy nhiên, việc đi tiểu nhiều hơn vào mùa lạnh có thể chỉ là một phản xạ thích nghi sinh học hoàn toàn vô hại của cơ thể, nhưng cũng có thể là triệu chứng khởi phát của những bệnh lý nội khoa nghiêm trọng.

Việc hiểu đúng ranh giới giữa phản xạ sinh lý bình thường và dấu hiệu bệnh lý báo động sẽ giúp bạn trút bỏ được gánh nặng tâm lý và kịp thời can thiệp y tế khi cần thiết:

1. Cơ chế sinh lý: Vì sao trời rét cơ thể lại buồn tiểu nhiều hơn?

Trước hết, bạn cần hiểu rằng việc đi tiểu nhiều hơn vào mùa đông là một phản ứng vật lý tự nhiên của hệ tuần hoàn, mang tên thuật ngữ y khoa là Hiện tượng tăng tiết niệu do lạnh (Cold-induced Diuresis).

Cơ thể con người là một cỗ máy điều hòa thân nhiệt hoàn hảo, luôn tìm mọi cách để duy trì nhiệt độ các cơ quan nội tạng cốt lõi (tim, gan, phổi, não) ở mức ổn định 37°C. Khi thời tiết trở lạnh, các mạch máu ở lớp biểu bì da và các đầu chi (bàn tay, bàn chân) sẽ lập tức co thắt chặt lại để ngăn không cho máu mang nhiệt lượng tỏa ra môi trường ngoài.

Sự co mạch ngoại biên này đã ép một thể tích máu rất lớn từ vùng da dồn ngược vào các mạch máu lớn ở sâu bên trong ổ bụng và lồng ngực. Hiện tượng này làm thể tích máu trung tâm tăng vọt, kéo theo áp lực huyết áp bên trong lòng mạch nhích tăng lên.

Để bảo vệ tim khỏi bị quá tải áp lực, các thụ thể áp lực tại xoang cảnh và tâm nhĩ sẽ phát tín hiệu khẩn cấp về não bộ để ra lệnh: "Thể tích máu đang quá thừa, phải xả bớt dịch ra ngoài ngay!".

Tuyến yên lập tức giảm tiết hormone giữ nước ADH (Anti-diuretic Hormone), đồng thời hai quả thận sẽ tăng công suất lọc máu tối đa để tống bớt nước và muối ra khỏi lòng mạch. Bàng quang nhanh chóng bị đổ đầy nước tiểu chỉ sau một khoảng thời gian ngắn.

Mặt khác, vào mùa đông, chúng ta hầu như không đổ mồ hôi. Lượng nước đào thải qua da và hơi thở giảm đi tới 80% so với mùa hè; toàn bộ lượng chất lỏng đưa vào cơ thể lúc này chỉ có một con đường duy nhất để thoát ra ngoài, đó chính là qua đường nước tiểu.

Hiện tượng tăng tiết niệu do lạnh là phản xạ co mạch sinh lý tự nhiên giúp cơ thể ổn định huyết áp khi nhiệt độ môi trường hạ thấp.

2. Thế nào là tiểu đêm sinh lý bình thường?

Tình trạng tiểu đêm của bạn được xem là hiện tượng sinh lý lành tính không đáng lo ngại nếu hội tụ đầy đủ các đặc điểm sau:

• Lượng nước tiểu mỗi lần đi rất nhiều: Mỗi lần thức dậy đi tiểu, dòng nước tiểu chảy rất mạnh, êm ả, lượng nước tiểu đào thải ra nhiều (khoảng 250–300ml trở lên), cảm giác đi tiểu xong rất nhẹ nhõm, bàng quang hoàn toàn trống rỗng.

• Màu sắc nước tiểu trong suốt hoặc vàng rơm rất nhạt: Điều này chứng tỏ thận đang làm việc rất tốt trong việc bài tiết lượng nước dư thừa và nước tiểu đang được pha loãng sinh lý.

• Không kèm theo bất kỳ triệu chứng đường tiểu dưới: Hoàn toàn không có cảm giác buốt rát, không đau tức hạ vị, không phải rặn tiểu, không bị ngắt quãng giữa dòng và không có hiện tượng tiểu són ra quần.

• Rõ nguyên nhân sinh hoạt trước khi ngủ: Tình trạng tiểu đêm xuất hiện sau khi bạn ăn một bát cháo nóng nhiều nước, ăn hoa quả mọng nước (cam, dưa hấu), uống trà thảo mộc, trà xanh hoặc uống rượu bia vào bữa tối. Khi bạn điều chỉnh lại thói quen không uống nước sau 20 giờ, số lần đi tiểu đêm giảm xuống rõ rệt.

3. Khi nào tiểu đêm mùa lạnh trở thành dấu hiệu bệnh lý "BÁO ĐỘNG ĐỎ"?

Ngược lại, nếu tình trạng đi tiểu đêm kéo dài liên tục kể cả khi bạn đã hạn chế uống nước vào buổi tối, hoặc đi kèm các biến đổi bất thường dưới đây, bạn cần đến ngay bệnh viện để tầm soát các bệnh lý tiềm ẩn:

Dấu hiệu 1: Mỗi lần đi tiểu chỉ ra một lượng rất ít (vài giọt đến vài chục ml)

Bạn cảm thấy mót tiểu dữ dội không thể nhịn nổi, nhưng khi vào nhà vệ sinh đứng rặn mãi chỉ ra được một lượng nước tiểu rất ít kèm theo cảm giác đi xong vẫn muốn đi tiếp (tiểu không hết bãi). Đây là dấu hiệu của Hội chứng bàng quang tăng hoạt (OAB) hoặc cơ bàng quang bị kích thích quá mức, bàng quang mất khả năng co giãn đàn hồi để lưu trữ nước tiểu.

Dấu hiệu 2: Dòng nước tiểu yếu, phải rặn, tiểu ngắt quãng (Cảnh báo bệnh Tuyến tiền liệt)

Đây là "thủ phạm số một" gây tiểu đêm ở nam giới trên 50 tuổi. Khối u xơ Phì đại lành tính tuyến tiền liệt (BPH) phát triển to dần sẽ chèn ép trực tiếp vào đoạn niệu đạo chạy qua nó, giống như một bàn tay bóp nghẹt đường ống nước. Người bệnh đứng tiểu rất lâu dòng nước mới chảy ra, tia nước tiểu yếu ớt rơi ngay đầu ngón chân, tiểu ngắt quãng thành nhiều đợt và thường xuyên bị rỉ nước tiểu làm ướt đáy quần lót.

Dấu hiệu 3: Nước tiểu đục, có mùi hôi nồng, tiểu buốt rát (Nhiễm trùng đường tiết niệu)

Thời tiết lạnh làm giảm sức đề kháng niêm mạc, tạo điều kiện cho vi khuẩn E.coli xâm nhập gây viêm bàng quang hoặc viêm niệu đạo. Khi bàng quang bị viêm loét, người bệnh sẽ bị kích thích đi tiểu liên tục cả ngày lẫn đêm, kèm cảm giác buốt nhói như kim châm dọc đường tiểu và nước tiểu vẩn đục như nước vo gạo.

Dấu hiệu 4: Nước tiểu nổi bọt lâu tan, phù mí mắt vào buổi sáng (Cảnh báo suy thận mạn)

Nếu tiểu đêm nhiều lần đi kèm với việc nước tiểu sủi lớp bọt trắng xốp dày như bọt bia xả nước không tan (dấu hiệu đạm niệu), mí mắt bị sưng húp vào buổi sáng hoặc hai bàn chân ấn vào thấy lõm lâu đàn hồi, bạn cần đi khám chuyên khoa thận ngay. Đây là dấu hiệu cho thấy các màng lọc cầu thận đã bị tổn thương nghiêm trọng, thận mất khả năng cô đặc nước tiểu vào ban đêm và đang tiến triển thành suy thận mạn tính.

Thăm khám chuyên khoa tiết niệu giúp phân biệt chính xác nguyên nhân tiểu đêm do phì đại tuyến tiền liệt hay tổn thương suy thận.

Biện pháp kiểm soát và hạn chế tiểu đêm vào mùa lạnh

Để có được một giấc ngủ sâu trọn vẹn suốt đêm đông mà không bị quấy rầy bởi cơn buồn tiểu, bạn nên áp dụng các nguyên tắc điều chỉnh lối sống khoa học:

• Hạn chế chất lỏng trước khi ngủ 2-3 tiếng: Sau 19h30 tối, hãy ngưng uống nhiều nước. Đặc biệt tuyệt đối tránh xa các loại đồ uống có tính chất lợi tiểu mạnh vào buổi tối như bia rượu, cà phê, trà đặc, nước ngọt có ga và nước râu ngô.

• Giữ ấm cơ thể tuyệt đối suốt đêm: Đảm bảo phòng ngủ kín gió lùa. Luôn mang tất (vớ) mềm giữ ấm cho đôi bàn chân khi đi ngủ. Lòng bàn chân chứa nhiều huyệt đạo phản xạ mạch máu; khi chân bị lạnh, phản xạ co mạch sẽ lập tức kích hoạt làm tăng tiết nước tiểu ngay trong đêm.

• Tập thói quen "Tiểu kép" (Double Voiding) trước khi lên giường: Hãy đi tiểu lần thứ nhất trước khi đánh răng rửa mặt khoảng 20 phút, và đi tiểu lần thứ hai ngay trước khi chui vào chăn ngủ. Thao tác này giúp làm rỗng hoàn toàn dung tích bàng quang, kéo dài thời gian đầy nước tiểu qua đêm.

• Tập các bài tập cơ sàn chậu (Kegel): Thường xuyên siết nhả nhóm cơ sàn chậu 10 phút mỗi ngày giúp tăng cường sức mạnh cho cơ thắt cổ bàng quang, giúp bạn kiểm soát phản xạ mót tiểu tốt hơn và tăng dung tích chứa đựng của bàng quang.

Đi tiểu đêm mùa lạnh có thể chỉ là một phản ứng thích nghi tạm thời của một cơ thể khỏe mạnh trước sự khắc nghiệt của thời tiết, nhưng cũng có thể là chiếc chuông cảnh báo sớm của những thương tổn nội tạng đang âm thầm tiến triển. Đừng ngần ngại chia sẻ với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu khi số lần tiểu đêm vượt quá tầm kiểm soát, để mỗi đêm đông của bạn luôn trôi qua trong sự bình yên, ấm áp và trọn vẹn giấc nồng.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này