Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus) và Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) xem mức giảm từ 5% trọng lượng cơ thể hoặc khoảng 4,5 kg trong vòng 6–12 tháng (hoặc ngắn hơn) mà không chủ động giảm cân là dấu hiệu nên được đánh giá về mặt y tế.

Ví dụ: Một người 60 kg nếu giảm khoảng 3 kg (tức 5% trọng lượng) mà không thay đổi thói quen ăn uống - vận động thì đó là mức sút cân đáng chú ý. Tốc độ cũng rất quan trọng: Nếu vài tháng giảm liên tục và không tìm được lý do, bạn không nên đợi đến khi cơ thể "gầy sọp hẳn" mới đi khám.

Sút cân đáng chú ý là khi trọng lượng giảm dù bạn hoàn toàn không chủ động thay đổi chế độ ăn uống hoặc cường độ vận động.

Dưới đây là 5 nguyên nhân bệnh lý chính cần được xem xét khi bị sút cân ngoài ý muốn:

1. Bệnh cường giáp: Ăn vẫn ngon nhưng cân cứ giảm

Tuyến giáp tạo ra hormone kiểm soát nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể. Khi tuyến này hoạt động quá mức, quá trình chuyển hóa sẽ tăng lên đáng kể.

Dấu hiệu: Một biểu hiện cực kỳ đặc trưng của cường giáp là giảm cân ngoài ý muốn dù cảm giác thèm ăn tăng lên, người bệnh ăn nhiều hơn hẳn. Bên cạnh đó, bạn có thể gặp tình trạng tim đập nhanh hoặc không đều, run tay, khó ngủ, dễ bị nóng trong người, đổ mồ hôi nhiều, yếu cơ hoặc đi tiêu nhiều lần hơn. Tình trạng này rất khác biệt so với sụt cân do chán ăn.

2. Đái tháo đường: Cơ thể có đường nhưng tế bào lại "đói" năng lượng

Sụt cân đột ngột có thể là một dấu hiệu sớm của bệnh đái tháo đường, đặc biệt khi lượng đường trong máu tăng quá cao mà cơ thể lại không thể sử dụng glucose (đường) hiệu quả để tạo năng lượng.

Dấu hiệu: Triệu chứng của đái tháo đường bao gồm: khát nước nhiều; tiểu nhiều lần; đói nhiều; mệt mỏi; nhìn mờ và sút cân không giải thích được.

Với đái tháo đường type 1, tình trạng giảm cân có thể xuất hiện khá nhanh, thậm chí trong vài ngày hoặc vài tuần. Type 2 thường diễn tiến chậm hơn, đôi khi triệu chứng rất nhẹ và người bệnh không nhận ra trong nhiều năm. Nếu vừa sút cân vừa khát nước liên tục và phải đi tiểu nhiều hơn hẳn trước đây, xét nghiệm đường huyết là bước rất quan trọng.

3. Bệnh đường tiêu hóa làm cơ thể không hấp thu đủ dinh dưỡng

Không phải lúc nào sụt cân cũng xảy ra vì bạn ăn ít đi. Có những trường hợp thức ăn vẫn vào cơ thể đầy đủ nhưng ruột không hấp thu được dưỡng chất hiệu quả. Tiêu chảy kéo dài, viêm tụy mạn là những nguyên nhân có thể gây sút cân.

Ví dụ: Người mắc bệnh Celiac (không dung nạp gluten) có thể xuất hiện tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài; đau hoặc chướng bụng; mệt mỏi; thiếu máu thiếu sắt; sụt cân không chủ ý. Nếu cân giảm đi cùng tiêu chảy kéo dài hoặc đầy bụng, bạn cần được xác định vì sao cơ thể không giữ được dinh dưỡng thay vì chỉ cố ăn thêm thật nhiều.

4. Các bệnh nhiễm trùng kéo dài, điển hình là bệnh lao

Một bệnh nhiễm trùng mạn tính có thể làm cơ thể tiêu hao năng lượng lớn, giảm cảm giác ngon miệng và khiến cân nặng giảm sút từ từ.

Dấu hiệu bệnh Lao: Bệnh lao đang hoạt động có thể gây sút cân ngoài ý muốn, chán ăn, sốt nhẹ, mệt mỏi và vã mồ hôi vào ban đêm. Nếu lao ở phổi, người bệnh thường có ho kéo dài trên 3 tuần, đau ngực hoặc khạc ra đờm có máu. Sút cân không đồng nghĩa mắc lao, nhưng nếu cân giảm đi cùng ho kéo dài hoặc sốt nhẹ, đây là nhóm triệu chứng cần được kiểm tra sớm.

Các triệu chứng đi kèm giúp bác sĩ định hướng sút cân đang liên quan đến nội tiết, đường huyết hay hệ tiêu hóa.

5. Ung thư: Cần cảnh giác nhưng không được tự ý chẩn đoán

Đây thường là điều đầu tiên mọi người nghĩ đến khi nghe "sút cân không rõ lý do", nhưng bạn cần hiểu đúng về triệu chứng này. Sụt cân là một triệu chứng không đặc hiệu và còn rất nhiều nguyên nhân khác gây ra nó. Tuy nhiên, Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) ghi nhận giảm cân không giải thích được và giảm cảm giác ngon miệng có thể xuất hiện ở một số bệnh ung thư.

Lưu ý: Tuyệt đối không nên dùng một danh sách triệu chứng trên mạng để tự chẩn đoán hay "tầm soát toàn bộ ung thư". Tùy vị trí bệnh, có thể xuất hiện thêm các dấu hiệu như một khối bất thường; chảy máu không giải thích được; thay đổi thói quen đi tiêu; ho kéo dài; nuốt khó; đau kéo dài; sốt hoặc vã mồ hôi bất thường.

Đừng chỉ cố ăn nhiều để "kéo cân lên"

Nếu nguyên nhân chỉ là do bạn ăn quá ít vì bận rộn, việc cải thiện chế độ ăn có thể giải quyết vấn đề. Nhưng nếu phía sau đó là cường giáp, đái tháo đường hoặc các bệnh làm giảm hấp thu, việc ăn thêm mà không điều trị nguyên nhân sẽ không đủ, thậm chí còn khiến tình trạng tệ hơn. Do đó, khi mức sụt giảm cân đã đáng kể, câu hỏi cần trả lời trước tiên không phải "ăn gì để lên ký?" mà là "vì sao cân nặng đang tự giảm?"

Sút cân đột ngột là lý do để bạn đi tìm nguyên nhân thực sự, không phải là bằng chứng khẳng định một căn bệnh cụ thể nào đó.

Sút cân ngoài ý muốn không phải lúc nào cũng báo hiệu bệnh nguy hiểm, nhưng đó là tín hiệu bạn nên tìm nguyên nhân sớm, không phải chờ đến khi cơ thể gầy đi rõ rệt.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này