Mỗi khi thời tiết chuyển mùa từ thu sang đông, không khí trở nên khô hanh và se lạnh, rất nhiều người bỗng rơi vào tình cảnh "dở khóc dở cười": chạm tay vào tay nắm cửa kim loại thì bị giật nảy mình, với tay chạm vào vòi nước bồn rửa bỗng tóe lửa li ti, cởi chiếc áo len nghe tiếng lách tách phát sáng trong bóng tối, và đặc biệt là chỉ cần vô tình chạm nhẹ đầu ngón tay vào người khác là cả hai đều giật bắn người hét toáng lên vì đau nhói.

Nhiều người hoang mang tự hỏi: "Sao trong cơ thể mình lại có điện?", "Có phải mình đang mắc bệnh lý thần kinh gì không?".

Thực tế, bạn không hề mắc bệnh, và cơ thể bạn cũng không tự nhiên biến thành một "nhà máy phát điện sinh học". Hiện tượng giật điện tanh tách này thực chất là một phản ứng vật lý tự nhiên cực kỳ phổ biến mang tên hiện tượng tĩnh điện ma sát (Static Electricity). Mặc dù không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng những cú giật điện bất ngờ này tạo ra tâm lý ức chế, giật mình sợ hãi trong sinh hoạt hàng ngày.

Để hóa giải hiện tượng phiền toái này, chúng ta cần tìm hiểu bản chất dòng điện siêu nhỏ đang chạy trên cơ thể bạn:

Bản chất vật lý: Điện tích ma sát tích tụ như thế nào?

Vạn vật trong vũ trụ – bao gồm cả cơ thể con người, quần áo, đồ đạc – đều được cấu tạo từ các nguyên tử. Mỗi nguyên tử lại gồm một hạt nhân mang điện tích dương nằm ở giữa và các hạt electron mang điện tích âm quay xung quanh. Ở trạng thái bình thường cân bằng, số lượng điện tích dương và âm bằng nhau, vật thể ở trạng thái trung hòa về điện.

Tuy nhiên, các hạt electron ở lớp vỏ ngoài cùng rất linh động và dễ bị dịch chuyển. Suốt cả ngày sinh hoạt, cơ thể bạn liên tục di chuyển và cọ xát với các đồ vật xung quanh: đế giày cao su cọ xát với thảm trải sàn hoặc mặt đất, quần áo sợi tổng hợp cọ xát với da thịt hoặc lưng ghế sofa bọc nỉ, chiếc lược nhựa chải qua sợi tóc.

Quá trình cọ xát cơ học này hoạt động như một hành vi "đánh cắp" điện tích: một vật thể sẽ bị mất bớt electron (trở nên tích điện dương), trong khi vật thể kia sẽ gom thêm electron về mình (trở nên tích điện âm). Cơ thể con người là một vật dẫn điện khá tốt, đóng vai trò như một "chiếc bình ắc quy sống" liên tục thu gom và tích trữ một lượng khổng lồ các hạt điện tích tĩnh trên bề mặt da và quần áo.

Khi bạn tiến lại gần và chạm đầu ngón tay vào một vật dẫn điện khác (như tay nắm cửa bằng kim loại, khung cửa sổ, vòi nước) hoặc chạm vào làn da của một người đang ở trạng thái trung hòa điện tích, toàn bộ lượng electron tích tụ khổng lồ đó sẽ lập tức tìm đường giải phóng ra ngoài. Chúng phóng ồ ạt qua khe hở không khí siêu nhỏ giữa hai bề mặt trong một phần triệu giây để tái lập sự cân bằng điện tích. Quá trình phóng tia lửa điện vi mô này làm nóng không khí cục bộ, phát ra tiếng nổ "tanh tách" giòn tai và kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác ở đầu ngón tay, tạo ra cảm giác nhói buốt tê rần như bị điện giật.

Sự phóng thích ồ ạt của các electron tích tụ bề mặt tạo ra tia lửa tĩnh điện và tiếng nổ tanh tách khi chạm tay vào nhau.

Tại sao hiện tượng này chỉ thường hay xuất hiện vào mùa hanh khô?

Nhiều người thắc mắc: "Mùa hè tôi cũng mặc quần áo, cũng đi lại cọ xát cả ngày, tại sao lại không bao giờ bị giật tĩnh điện?". Câu trả lời nằm ở độ ẩm của không khí.

Cụ thể, vào mùa hè thì độ ẩm không khí ở Việt Nam thường rất cao (thường xuyên trên 70–80%). Không khí ẩm chứa một lượng hơi nước khổng lồ lơ lửng khắp nơi. Nước là một chất dẫn điện tuyệt vời. Hàng triệu phân tử nước li ti trong không khí sẽ liên tục bám vào bề mặt da, tóc và sợi vải quần áo của bạn, tạo thành một lớp màng dẫn điện tự nhiên vô hình. Nhờ lớp màng này, các điện tích sinh ra do ma sát sẽ liên tục rò rỉ và tiêu tán từ từ, êm ả vào không khí xung quanh, không bao giờ có cơ hội tích tụ lại thành một lượng lớn.

Trong khi đó, vào giai đoạn đầu thu hanh khô trở đi, độ ẩm không khí sụt giảm rất thấp (có những ngày xuống dưới 30-40%), cộng thêm thói quen đóng kín cửa bật điều hòa sưởi ấm khiến không khí trong phòng trở nên khô khốc. Không khí khô là một chất cách điện hoàn hảo. Các hạt điện tích sinh ra do cọ xát bị "mắc kẹt" hoàn toàn trên cơ thể bạn, không có đường thoát ra ngoài. Chúng tích tụ ngày càng đậm đặc với hiệu điện thế có thể lên tới hàng nghìn Volt (dù cường độ dòng điện Ampe cực kỳ nhỏ nên hoàn toàn không gây tổn thương hay bỏng giật chết người). Đến khi bạn chạm vào kim loại hoặc người khác, toàn bộ khối điện tích này mới xả ồ ạt một lần duy nhất, gây ra cú giật đau điếng.

Ngoài ra, trang phục mùa đông cũng là thủ phạm tiếp tay đắc lực. Mùa đông chúng ta thường mặc nhiều lớp áo dày làm từ sợi hóa học tổng hợp (như Polyester, Nylon, Acrylic) hoặc áo len lông cừu thô ráp. Những chất liệu này có khả năng sinh ra và giữ điện tích tĩnh cao gấp hàng chục lần so với vải sợi bông cotton tự nhiên.

Độ ẩm không khí thấp cùng sự ma sát của áo len sợi tổng hợp khiến điện tích tích tụ cực lớn làm tóc dựng ngược.

Mẹo hay triệt tiêu tĩnh điện, không lo bị giật mùa hanh khô

Để không còn phải giật mình thon thót mỗi khi chạm vào đồ vật hay chạm vào người thương, bạn có thể áp dụng các mẹo khử tĩnh điện cực kỳ đơn giản và hiệu quả dưới đây:

1. Tăng cường dưỡng ẩm cho làn da: Làn da khô nứt nẻ là môi trường lý tưởng để giữ điện tích. Hãy thoa kem dưỡng ẩm body, sữa dưỡng thể hoặc dầu dưỡng ẩm ngay sau khi tắm và thoa kem dưỡng da tay đều đặn nhiều lần trong ngày. Lớp màng ẩm trên da sẽ giúp điện tích tự động tiêu tán êm ả vào không khí.

2. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng: Đặt một chiếc máy phun sương tạo ẩm trong phòng ngủ hoặc trên bàn làm việc văn phòng để duy trì độ ẩm không khí lý tưởng từ 50 đến 60%. Nếu không có máy, bạn có thể đặt một chậu nước sạch hoặc cắm một bình hoa lớn trong phòng.

3. Ưu tiên mặc quần áo làm từ 100% sợi tự nhiên: Chọn trang phục làm từ cotton, lụa tự nhiên, vải lanh hoặc sợi tre. Hạn chế tối đa các loại áo len tổng hợp sợi nylon. Khi giặt quần áo mùa đông, hãy dùng thêm nước xả vải làm mềm sợi vải (nước xả vải chứa các hợp chất chống tĩnh điện giúp ngăn ngừa tích tụ electron).

4. Mẹo "chạm gián tiếp" trước khi chạm tay: Trước khi chạm tay vào tay nắm cửa kim loại, hãy cầm một chùm chìa khóa kim loại, một chiếc thìa inox hoặc dùng một góc vạt áo chạm vào tay nắm cửa trước. Dòng điện tích sẽ truyền qua chìa khóa để phóng vào kim loại, giúp bạn triệt tiêu điện tích mà không hề bị đau ngón tay.

5. Đi chân trần trên sàn nhà hoặc đi giày đế da: Thỉnh thoảng cởi bỏ giày dép và đi chân trần trên sàn gạch, sàn đất ẩm hoặc chạm hai bàn tay xuống sàn nhà trong vài giây để cơ thể được "nối đất" (Grounding), xả sạch toàn bộ lượng điện tích thừa xuống lòng đất. Hạn chế đi các loại dép lê bằng cao su hay nhựa xốp trong nhà vì cao su là chất cách điện giữ điện tích rất mạnh.

Hiện tượng tĩnh điện mùa hanh khô chỉ là một trò đùa vô hại của quy luật vật lý ma sát tự nhiên. Hiểu đúng nguyên lý và chủ động giữ ẩm cho cơ thể cũng như không gian sống sẽ giúp bạn thoải mái tận hưởng trọn vẹn những ngày đông se lạnh mà không còn phải rụt rè lo sợ những cú giật bất ngờ.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này