Tại sao ho khạc đờm kéo dài chưa hẳn là ung thư?

Sau cảm lạnh hoặc nhiễm virus, ho và đờm có thể kéo dài do niêm mạc đường thở còn nhạy dù sốt đã hết. Viêm xoang làm dịch chảy xuống họng, hen tạo viêm đường thở, còn bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường gây ho khạc đờm ở người hút thuốc. Trào ngược, thuốc ức chế men chuyển và môi trường bụi cũng có thể duy trì ho. Vì vậy, không nên nhảy thẳng từ đờm sang ung thư.

Màu vàng hoặc xanh xuất hiện khi có tế bào viêm và enzyme, nhưng không tự chứng minh nhiễm khuẩn cần kháng sinh. Đờm trắng, trong cũng không loại trừ bệnh đáng chú ý. Mùi hôi, lượng tăng nhiều, sốt hoặc đau ngực khi thở giúp định hướng nhưng vẫn cần khám. Tự mua kháng sinh theo màu đờm dễ gây tác dụng phụ và kháng thuốc.

Người hút thuốc thường coi ho buổi sáng là bình thường, trong khi sự thay đổi về tần suất, âm sắc hoặc lượng đờm mới là dữ liệu cần ghi nhận. Khói thuốc làm tổn thương lông chuyển và tăng chất nhầy, khiến đờm khó được làm sạch. Bỏ thuốc có thể làm ho thay đổi trong giai đoạn đầu khi đường thở phục hồi. Không nên dùng diễn tiến này để trì hoãn đánh giá một triệu chứng bất thường.

Mốc hai tuần cần được đặt cạnh mức độ. Ho nhẹ đang giảm sau cảm khác hoàn toàn ho tăng dần, làm mất ngủ và kèm khó thở. Người suy giảm miễn dịch, có bệnh phổi nền, tiếp xúc lao hoặc sống trong vùng dịch cần được đánh giá sớm hơn. Một lịch sử triệu chứng rõ giúp bác sĩ chọn xét nghiệm phù hợp thay vì chụp mọi thứ.

Thời gian, xu hướng và triệu chứng đi kèm quan trọng hơn màu đờm khi tìm nguyên nhân ho kéo dài.

Khi nào triệu chứng ho khạc đờm đáng báo động?

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) cho biết triệu chứng ung thư phổi có thể gồm ho nặng dần hoặc không hết, đau ngực, khó thở, khò khè, ho ra máu, mệt nhiều và sụt cân không rõ nguyên nhân. Nhiều triệu chứng cũng xuất hiện trong bệnh khác, nên chúng không tự xác nhận ung thư. Ngược lại, một số người ung thư phổi không có triệu chứng cho đến giai đoạn muộn. Không thể dùng việc chưa khạc đờm để loại trừ.

Hút thuốc là yếu tố nguy cơ lớn nhất, nhưng người chưa từng hút vẫn có thể mắc do radon, khói thuốc thụ động, ô nhiễm nghề nghiệp, tiền sử xạ trị hoặc yếu tố khác. Số năm hút và số điếu mỗi ngày giúp ước tính mức phơi nhiễm, nhưng không phải giấy phép để kỳ thị người bệnh. Bác sĩ cần hỏi cả nghề nghiệp, môi trường nhà ở và tiền sử gia đình. Đánh giá nguy cơ quyết định bước tiếp theo.

Tầm soát ung thư phổi bằng CT liều thấp dành cho nhóm nguy cơ được xác định, không phải xét nghiệm cho mọi người ho đờm. Tầm soát áp dụng khi chưa có triệu chứng, còn người đang ho kéo dài cần quy trình chẩn đoán dựa trên khám. Chụp X-quang, CT, xét nghiệm đờm hoặc nội soi phế quản được cân nhắc tùy tình huống. Một phim X-quang bình thường không phải lúc nào cũng kết thúc đánh giá nếu triệu chứng và nguy cơ còn đáng lo.

Ho ra máu, dù lượng ít, cần được trao đổi sớm; máu nhiều, khó thở, choáng hoặc đau ngực là tình huống cấp cứu. Sụt cân không chủ ý, khàn tiếng, viêm phổi lặp lại hoặc hạch bất thường cũng làm ngưỡng đi khám thấp hơn. Không chờ đủ hai tuần khi đã có dấu hiệu đỏ. Thời điểm khám nên dựa vào mức nguy hiểm chứ không chỉ lịch.

Nguy cơ ung thư phổi được đánh giá từ triệu chứng, phơi nhiễm và diễn tiến, không từ thời gian khạc đờm đơn độc.

Chuẩn bị thông tin giúp buổi khám hiệu quả

Hãy ghi ngày bắt đầu, ho khan hay có đờm, lượng ước tính, màu, mùi, có máu hay không và triệu chứng kèm. Nêu rõ sốt, đau ngực, khó thở, khò khè, sụt cân, trào ngược và mối liên hệ với công việc hoặc môi trường. Danh sách thuốc đặc biệt quan trọng vì một số thuốc hạ áp gây ho khan. Không tự ngừng thuốc trước khi người kê đơn đánh giá.

Nếu có máy đo nhiệt độ hoặc độ bão hòa oxy, ghi số cùng thời điểm và hoàn cảnh, nhưng không lệ thuộc một thiết bị gia đình. Oxy bình thường khi ngồi không loại trừ bệnh phổi, còn số thấp do ngón tay lạnh hoặc sơn móng có thể sai. Khó thở tăng, tím tái, lơ mơ hoặc đau ngực cần cấp cứu bất kể máy báo gì. Triệu chứng luôn được ưu tiên.

Trong lúc chờ khám, tránh hút thuốc và khói, uống đủ nước nếu không bị hạn chế dịch và giữ phòng thông thoáng. Không dùng thuốc ức chế ho khi đang khạc nhiều đờm nếu chưa hỏi chuyên môn, vì từng trường hợp cần mục tiêu khác nhau. Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp giúp giảm lây nhiễm. Không dùng chung thuốc còn lại từ đợt bệnh trước.

Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng hoặc kích thích lành tính, việc theo dõi đáp ứng vẫn quan trọng. Ho không giảm theo kế hoạch, quay lại sau điều trị hoặc xuất hiện dấu hiệu mới cần tái khám. Đừng chủ quan vì lần chụp trước đã lâu và cũng đừng tự yêu cầu xét nghiệm lặp dày khi triệu chứng đang cải thiện. Kế hoạch rõ mốc tái đánh giá giúp cân bằng hai phía.

Một số người liên tục khạc họng nhưng nguồn dịch chủ yếu đến từ mũi xoang hoặc thói quen làm sạch cổ họng. Bác sĩ có thể hỏi cảm giác nghẹt mũi, hắt hơi, ợ chua, khàn tiếng và thời điểm triệu chứng nặng hơn để phân biệt. Khám tai mũi họng, hô hấp hay tiêu hóa được lựa chọn theo dữ liệu chứ không theo màu đờm. Nếu chỉ điều trị phổi trong khi nguồn kích thích nằm ở nơi khác, triệu chứng khó hết.

Các lưu ý khác cần quan tâm

Lao phổi cũng cần được nghĩ đến khi ho kéo dài kèm sốt về chiều, đổ mồ hôi đêm, sụt cân hoặc có tiếp xúc gần. Đây là bệnh có thể lây nên việc đeo khẩu trang và khám sớm bảo vệ cả người bệnh lẫn gia đình. Không dùng thuốc lao của người khác hoặc dừng liệu trình khi thấy đỡ. Xét nghiệm phải do cơ sở y tế chỉ định và theo dõi.

Ho ra máu, khó thở, đau ngực hoặc sụt cân không chủ ý cần được đánh giá sớm hơn mốc hai tuần.

Khạc đờm trên hai tuần không đồng nghĩa ung thư phổi, nhưng cho thấy triệu chứng đã đủ kéo dài để xem lại nguyên nhân và diễn tiến. Hãy chú ý ho nặng dần, máu trong đờm, khó thở, đau ngực, sụt cân cùng tiền sử hút thuốc hoặc phơi nhiễm. Đừng chủ quan và cũng không tự dùng kháng sinh theo màu đờm. Nếu có dấu hiệu đỏ, hãy đi khám ngay.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này