Chóng mặt rất dễ bị gọi chung là “rối loạn tiền đình”, nhưng thực tế cảm giác choáng váng, lâng lâng, quay cuồng hoặc mất thăng bằng có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Chẳng hạn với 6 vấn đề thường gặp sau đây.
Nhiều người cứ thấy chóng mặt là nghĩ ngay đến rối loạn tiền đình, rồi tự mua thuốc uống. Cách hiểu này khá phổ biến nhưng chưa đủ chính xác. “Chóng mặt” là một cảm giác rộng, có thể gồm xoay vòng như mọi thứ đang quay, lâng lâng như sắp ngất, mất thăng bằng khi đi lại hoặc cảm giác đầu óc nhẹ bẫng.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) liệt kê nhiều nguyên nhân gây chóng mặt như nhiễm trùng tai, migraine, mất nước hoặc kiệt sức vì nóng, căng thẳng/lo âu, hạ đường huyết, thiếu máu thiếu sắt và say tàu xe. NHS cũng lưu ý chóng mặt khi đứng hoặc ngồi dậy đột ngột có thể liên quan đến tụt huyết áp tư thế.
Điều quan trọng là không chỉ hỏi “có chóng mặt không”, mà cần hỏi thêm: chóng mặt kiểu gì, kéo dài bao lâu, xảy ra khi đứng dậy hay khi xoay đầu, có ù tai, đau đầu, buồn nôn, tim đập nhanh, vã mồ hôi, yếu tay chân hay nói khó không. Những chi tiết này giúp phân biệt chóng mặt lành tính với tình huống cần đi khám sớm.
Một nguyên nhân rất thường gặp là tụt huyết áp tư thế. Cảm giác hay xuất hiện khi đang nằm/ngồi lâu rồi đứng bật dậy: mắt tối sầm, đầu choáng, người lảo đảo vài giây, đôi khi phải vịn vào tường hoặc ghế.
Cơ chế khá đơn giản: khi đứng lên, máu có xu hướng dồn xuống chân. Bình thường, cơ thể sẽ nhanh chóng điều chỉnh nhịp tim và co mạch để đưa máu lên não. Nếu phản xạ này chậm, hoặc bạn đang thiếu nước, mệt, dùng một số thuốc, ăn uống kém, huyết áp có thể tụt thoáng qua và gây chóng mặt.
Nếu tình trạng này chỉ thỉnh thoảng xảy ra, có thể thử đứng dậy chậm hơn, uống đủ nước, tránh đứng lâu trong môi trường nóng. Nhưng nếu chóng mặt khi đứng dậy lặp lại nhiều, kèm ngất, đau ngực, hồi hộp, khó thở hoặc đang dùng thuốc huyết áp/lợi tiểu, nên trao đổi với bác sĩ.
_82037623.png "Không phải cứ chóng mặt là rối loạn tiền đình, 6 nguyên nhân này cũng rất thường gặp") |
Chóng mặt khi đứng dậy nhanh có thể liên quan đến tụt huyết áp tư thế, không nhất thiết là rối loạn tiền đình.
Trong những ngày nóng ẩm, làm việc ngoài trời, tập luyện nhiều, uống ít nước hoặc ra nhiều mồ hôi, chóng mặt có thể xuất hiện do cơ thể thiếu dịch và rối loạn cân bằng muối khoáng nhẹ. Khi thể tích tuần hoàn giảm, máu lên não có thể giảm tạm thời, gây cảm giác choáng, mệt, khô miệng, đau đầu, nước tiểu sẫm màu, tim đập nhanh hơn.
Healthdirect Australia, cổng thông tin y tế do chính phủ Úc hỗ trợ, cũng nêu mất nước hoặc kiệt sức vì nóng là một trong các nguyên nhân thường gặp của chóng mặt. Đây là lý do nhiều người thấy chóng mặt sau khi đi nắng, đứng chờ lâu, tập thể dục quá sức hoặc làm việc trong môi trường bí nóng.
Cách xử lý ban đầu là ngồi xuống nơi mát, uống nước từng ngụm, bổ sung điện giải phù hợp nếu ra mồ hôi nhiều, tránh tiếp tục hoạt động nặng. Nếu chóng mặt đi kèm lú lẫn, sốt cao, ngất, nôn liên tục hoặc không tỉnh táo, cần đi cấp cứu.
Chóng mặt kèm run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, tim đập nhanh, bủn rủn có thể liên quan đến hạ đường huyết, nhất là ở người ăn uống thất thường, bỏ bữa sáng, tập luyện lúc đói hoặc đang điều trị đái tháo đường.
Cơ thể, đặc biệt là não, cần glucose để hoạt động. Khi đường huyết xuống thấp, hệ thần kinh phản ứng bằng cảm giác choáng, run, yếu, đói, khó tập trung. Với người không mắc đái tháo đường, cảm giác này có thể xảy ra sau nhiều giờ không ăn hoặc sau khi nạp đồ ngọt nhanh rồi đường huyết dao động. Với người đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, đây là dấu hiệu cần đặc biệt chú ý.
Nếu thường chóng mặt vào cuối buổi sáng hoặc xế chiều, hãy quan sát lại bữa ăn: có quá ít đạm, thiếu chất xơ, chỉ uống cà phê, ăn bánh ngọt hoặc bỏ bữa không. Một bữa ăn cân bằng hơn thường giúp ổn định năng lượng tốt hơn.
Thiếu máu khiến lượng oxy vận chuyển đến mô, trong đó có não, giảm đi. Người thiếu máu có thể chóng mặt, mệt mỏi, da xanh, hụt hơi khi leo cầu thang, tim đập nhanh, tay chân lạnh, giảm tập trung. Ở phụ nữ có kinh nguyệt nhiều, người ăn uống thiếu sắt, người sau phẫu thuật hoặc có chảy máu tiêu hóa âm thầm, nguyên nhân này càng nên được nghĩ đến.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) nêu thiếu máu thiếu sắt là một trong những nguyên nhân có thể gây chóng mặt. Tuy nhiên, không nên tự kết luận mình thiếu máu chỉ vì chóng mặt. Cần xét nghiệm công thức máu, ferritin hoặc các chỉ số liên quan nếu triệu chứng kéo dài.
_8203829.png "Không phải cứ chóng mặt là rối loạn tiền đình, 6 nguyên nhân này cũng rất thường gặp") |
Chóng mặt kèm mệt kéo dài, hụt hơi hoặc da xanh nên được kiểm tra thiếu máu, đặc biệt ở người có nguy cơ thiếu sắt.
Không phải migraine lúc nào cũng chỉ là đau đầu dữ dội. Một số người có thể chóng mặt, sợ ánh sáng, buồn nôn, nhạy tiếng động, nhìn chớp sáng hoặc choáng váng từng cơn. Có người đau đầu rõ, có người lại chóng mặt nổi bật hơn.
Migraine có thể bị kích hoạt bởi thiếu ngủ, stress, rượu bia, thay đổi nội tiết, ánh sáng mạnh, bỏ bữa hoặc một số thực phẩm. Nếu chóng mặt tái diễn theo cơn, có tiền sử đau nửa đầu hoặc kèm nhạy sáng/nhạy tiếng động, nên đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc tai mũi họng để phân biệt với bệnh tai trong.
Một số thuốc có thể gây chóng mặt như thuốc huyết áp, thuốc an thần, thuốc chống dị ứng, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc giảm đau mạnh. Ngoài ra, lo âu, thở nhanh, căng thẳng kéo dài cũng có thể làm người bệnh cảm thấy choáng, hụt hơi, tim đập nhanh và mất thăng bằng nhẹ.
Điểm cần nhớ: chóng mặt do lo âu vẫn là cảm giác thật, không phải “tưởng tượng”. Nhưng nếu cứ quy hết cho stress, có thể bỏ sót nguyên nhân thể chất. Ngược lại, nếu tự uống thuốc tiền đình kéo dài mà không tìm nguyên nhân, triệu chứng cũng có thể dai dẳng.
_82038279.png "Không phải cứ chóng mặt là rối loạn tiền đình, 6 nguyên nhân này cũng rất thường gặp") |
Chóng mặt là triệu chứng có nhiều nguyên nhân, cần quan sát hoàn cảnh xuất hiện và dấu hiệu đi kèm.
Cần đi khám hoặc cấp cứu nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột và dữ dội, kèm yếu/liệt tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn đôi, đau đầu dữ dội bất thường, đau ngực, khó thở, ngất, nôn ói nhiều, sốt cao, cứng gáy, đi loạng choạng rõ hoặc mới xảy ra sau chấn thương đầu. Đây là những dấu hiệu không nên tự xử lý tại nhà.
Chóng mặt không phải lúc nào cũng là rối loạn tiền đình. Cơ thể có thể đang phản ứng với tụt huyết áp tư thế, thiếu nước, hạ đường huyết, thiếu máu, migraine, thuốc hoặc căng thẳng. Quan trọng nhất là ghi lại kiểu chóng mặt, thời điểm xuất hiện và dấu hiệu đi kèm để bác sĩ có căn cứ đánh giá chính xác hơn.
Lần tới khi chóng mặt, hãy thử ghi nhanh 3 điều: bạn vừa đứng dậy, vừa bỏ bữa hay vừa đi nắng/tập luyện không. Một chi tiết nhỏ có thể giúp tìm ra nguyên nhân thật sự thay vì uống thuốc theo thói quen.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
Quỳnh Giang
Theo Người đưa tin
