Mệt thông thường thường giảm sau khi ngủ đủ, nghỉ ngơi hoặc thay đổi nhịp làm việc. Kiệt sức, đặc biệt là kiệt sức do căng thẳng kéo dài, dai dẳng hơn và ảnh hưởng đến cách bạn nghĩ, cảm, hành động. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mô tả burn-out là hiện tượng nghề nghiệp phát sinh từ căng thẳng mạn tính tại nơi làm việc chưa được quản lý thành công; WHO nhấn mạnh đây không được phân loại là một bệnh lý y khoa. 

Theo mô tả trong ICD-11 của WHO, burn-out có ba chiều chính: cảm giác cạn kiệt năng lượng hoặc kiệt sức, tăng khoảng cách tinh thần với công việc hoặc cảm giác tiêu cực/hoài nghi liên quan đến công việc, và giảm hiệu quả nghề nghiệp. Dù khái niệm này gắn với bối cảnh công việc, trong đời sống thường ngày, cảm giác kiệt sức cũng có thể biểu hiện qua hành vi trước khi bạn gọi tên được nó.

1. Né việc nhỏ, trì hoãn nhiều hơn bình thường

Một dấu hiệu sớm là những việc trước đây làm nhanh giờ bỗng trở nên nặng nề. Trả lời một email, đặt lịch hẹn, rửa chén, mở file làm việc hoặc gọi lại cho ai đó đều bị đẩy sang “lát nữa”. Bạn không hẳn lười, mà não đang cảm thấy mọi việc đều cần quá nhiều năng lượng.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) mô tả kiệt sức công việc có thể bao gồm cảm giác kiệt quệ về thể chất hoặc cảm xúc, cảm thấy vô dụng, bất lực và trống rỗng. Mayo Clinic cũng gợi ý người đọc tự hỏi liệu mình có trở nên hoài nghi ở nơi làm việc, khó tập trung, thiếu hài lòng với thành tựu hoặc dùng thức ăn, rượu hay chất khác để thấy khá hơn không. 

Nếu trì hoãn xuất hiện cùng mệt kéo dài, mất tập trung và cảm giác “không biết bắt đầu từ đâu”, đó có thể là tín hiệu quá tải chứ không đơn giản là thiếu kỷ luật.

Khi kiệt sức, những việc nhỏ cũng có thể trở nên quá nặng để bắt đầu.

2. Dễ cáu với những chuyện rất nhỏ

Khi năng lượng tinh thần thấp, ngưỡng chịu đựng cũng giảm. Một tiếng thông báo điện thoại, lời nhắc deadline, câu hỏi từ đồng nghiệp hoặc việc nhà nhỏ cũng có thể làm bạn bực bội. Sau đó, bạn lại thấy có lỗi vì phản ứng quá mức.

Mayo Clinic Health System liệt kê các triệu chứng stress có thể gồm đau đầu, đau cơ, đau dạ dày, mệt mỏi, lo âu, cáu kỉnh, thiếu tập trung, ăn quá nhiều hoặc quá ít, bùng nổ giận dữ và rút lui xã hội. Những biểu hiện này cho thấy căng thẳng không chỉ nằm trong suy nghĩ, mà có thể đi vào hành vi và cơ thể.

Nếu bạn liên tục tự nhủ “dạo này mình khó chịu quá” nhưng không rõ lý do, hãy xem lại nhịp làm việc, giấc ngủ, áp lực cảm xúc và khoảng nghỉ thật sự trong ngày.

3. Mất hứng thú với những thứ từng thấy vui

Kiệt sức có thể làm những hoạt động từng tạo năng lượng trở nên nhạt. Bạn không còn muốn gặp bạn bè, không hứng thú với sở thích cũ, không mong đến cuối tuần, hoặc chỉ muốn nằm im lướt điện thoại. Cảm giác này khác với việc cần ở một mình để nghỉ; nó giống như mọi thứ đều mất màu.

Hiệp hội Tâm lý Canada (CPA) nêu ba chiều quan trọng của trải nghiệm burnout gồm kiệt quệ, hoài nghi và cảm giác kém hiệu quả; người bị burnout có thể cảm thấy mệt gần như mọi lúc, cả về thể chất lẫn cảm xúc, đồng thời tăng khoảng cách tinh thần hoặc có suy nghĩ tiêu cực liên quan đến công việc. 

Nếu mất hứng thú kéo dài, kèm buồn bã, tuyệt vọng, rối loạn ăn ngủ hoặc suy nghĩ tự làm hại bản thân, cần tìm hỗ trợ chuyên môn ngay. Burnout và trầm cảm không giống nhau hoàn toàn, nhưng có thể chồng lấp triệu chứng và không nên tự chịu đựng.

Kiệt sức có thể làm bạn mất hứng thú với cả những điều từng giúp mình thư giãn.

4. Làm việc chậm hơn, hay sai lỗi nhỏ

Khi quá tải, não khó duy trì chú ý. Bạn có thể mất nhiều thời gian hơn cho cùng một việc, đọc lại tài liệu nhiều lần, quên bước nhỏ, gửi nhầm file, ghi sai lịch hoặc bỏ sót chi tiết. Những lỗi này làm bạn căng hơn, rồi căng lại khiến hiệu suất giảm thêm.

Cleveland Clinic mô tả burnout có thể khiến nhiệm vụ đơn giản mất nhiều thời gian hơn, kèm cảm giác thờ ơ, không hài lòng hoặc “chỉ đang làm cho xong”. Đây là vòng lặp dễ khiến người trong cuộc tự trách mình, trong khi điều cơ thể cần có thể là phục hồi, giảm tải và thiết lập lại ranh giới.

5. Dùng cà phê, đồ ngọt, ăn vặt hoặc lướt mạng để “kéo” qua ngày

Khi không còn năng lượng tự nhiên, nhiều người tìm cách kéo mình bằng caffeine, đồ ngọt, đồ ăn nhanh, mua sắm online hoặc doomscrolling. Những hành vi này giúp dễ chịu tạm thời, nhưng không giải quyết nguyên nhân là cơ thể và tâm trí đang thiếu hồi phục.

Nếu bạn liên tục cần cà phê để mở mắt, ăn ngọt để tỉnh, lướt mạng để né việc hoặc thức khuya dù rất mệt, hãy xem đó là tín hiệu cảnh báo. Không cần cắt bỏ mọi thứ ngay, nhưng cần hỏi: mình đang dùng thói quen này để tận hưởng, hay để trốn khỏi trạng thái quá tải?

Kiệt sức thường lộ ra qua hành vi hằng ngày trước khi bạn nhận ra mình đã quá tải.

Kiệt sức không chỉ là “mệt”. Nó có thể xuất hiện qua việc né tránh công việc nhỏ, dễ cáu, mất hứng thú, giảm hiệu suất và phụ thuộc vào các cách kéo năng lượng tạm thời. Nhận ra những thay đổi này sớm giúp bạn điều chỉnh nhịp sống trước khi cơ thể buộc phải dừng lại.

Hôm nay, hãy thử chọn một việc nhỏ để giảm tải: tắt bớt thông báo, ngủ sớm hơn 30 phút, nói “không” với một việc không cần thiết hoặc xin hỗ trợ khi quá nhiều đầu việc. Phục hồi không bắt đầu từ kỳ nghỉ dài, mà từ những ranh giới nhỏ mỗi ngày.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin