Vitamin D cần được tổng hợp từ ánh sáng

Vitamin D thực chất hoạt động như một hormone hơn là một vi chất dinh dưỡng đơn thuần. Khoảng 80-90% vitamin D trong cơ thể được tổng hợp tại da khi tia UVB từ ánh sáng mặt trời tác động lên 7-dehydrocholesterol, tạo tiền chất cholecalciferol.

Sau đó, chất này tiếp tục được chuyển hóa qua gan và thận để tạo thành dạng hoạt động sinh học là calcitriol - yếu tố điều hòa hấp thu canxi và phosphate trong ruột, đồng thời tham gia điều hòa miễn dịch và chuyển hóa xương.

Theo nhiều phân tích dịch tễ học toàn cầu, kể cả ở các quốc gia nhiệt đới, thiếu vitamin D vẫn là vấn đề phổ biến, cho thấy ánh sáng không phải là yếu tố duy nhất quyết định nồng độ vitamin D trong máu.

Vitamin D được tổng hợp chủ yếu qua da dưới tác động ánh sáng mặt trời.

Nghịch lý "xứ nhiệt đới": Ánh nắng nhiều nhưng thiếu vitamin D vẫn cao

Việt Nam nằm trong khu vực có cường độ bức xạ mặt trời cao quanh năm, tuy nhiên điều này không đồng nghĩa với mức vitamin D trong dân số luôn đầy đủ. Sự “nghịch lý” này đến từ cách con người hiện đại tương tác với ánh nắng.

Phần lớn thời gian ban ngày được dành trong nhà, văn phòng hoặc phương tiện di chuyển kín. Khi ra ngoài, da lại được che phủ bởi quần áo hoặc kem chống nắng – yếu tố làm giảm đáng kể khả năng tổng hợp UVB tại da.

Ngoài ra, ô nhiễm không khí đô thị còn làm giảm lượng tia UVB xuyên qua tầng khí quyển, khiến hiệu suất tổng hợp vitamin D giảm thêm.

Yếu tố da và hành vi sống làm giảm tổng hợp vitamin D

Khả năng tổng hợp vitamin D không chỉ phụ thuộc ánh nắng mà còn phụ thuộc sắc tố da và thói quen sinh hoạt. Da càng sẫm màu càng cần thời gian phơi nắng lâu hơn để tạo cùng lượng vitamin D so với da sáng màu.

Bên cạnh đó, việc sử dụng kem chống nắng phổ rộng, che chắn kỹ khi ra ngoài hoặc chỉ tiếp xúc ánh nắng gián đoạn trong thời gian ngắn đều làm giảm hiệu quả chuyển hóa tiền vitamin D.

Đây là lý do nhóm dân văn phòng hoặc người sống đô thị thường có nguy cơ thiếu hụt cao hơn, dù điều kiện ánh sáng môi trường không hề thiếu.

Thói quen sinh hoạt hiện đại làm giảm đáng kể khả năng tổng hợp vitamin D qua da.

Thiếu vitamin D không chỉ ảnh hưởng xương mà là rối loạn hệ thống

Vitamin D tham gia điều hòa hấp thu canxi – phosphate, nhưng vai trò của nó không dừng lại ở hệ xương. Calcitriol có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch bẩm sinh và thích nghi, điều hòa hoạt động của tế bào T và đại thực bào.

Khi thiếu vitamin D kéo dài, cơ thể không chỉ đối mặt với nguy cơ loãng xương mà còn có thể giảm khả năng chống nhiễm trùng, tăng phản ứng viêm mức độ thấp và rối loạn chuyển hóa.

Điều này lý giải vì sao thiếu vitamin D thường liên quan đến nhiều nhóm bệnh mạn tính thay vì chỉ là vấn đề “xương yếu” đơn thuần.

Biểu hiện thiếu vitamin D thường bị bỏ qua vì không đặc hiệu

Thiếu vitamin D không tạo ra triệu chứng rõ ràng ngay lập tức mà thường biểu hiện qua các dấu hiệu gián tiếp như đau cơ mơ hồ, mệt mỏi kéo dài, hoặc giảm sức cơ.

Do tính chất không đặc hiệu này, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã có biến chứng về mật độ xương hoặc qua xét nghiệm máu.

Thiếu vitamin D thường chỉ được phát hiện khi đã ảnh hưởng đến xương hoặc chuyển hóa.

Thiếu vitamin D tại Việt Nam là một hiện tượng mang tính nghịch lý khi xét trên điều kiện ánh sáng tự nhiên dồi dào. Tuy nhiên, yếu tố hành vi, môi trường sống đô thị và thói quen che chắn ánh nắng đã làm giảm đáng kể khả năng tổng hợp vitamin D qua da. Hiểu đúng cơ chế sinh học này giúp nhìn nhận thiếu vitamin D như một vấn đề lối sống toàn diện, không chỉ đơn thuần là thiếu hụt dinh dưỡng.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này