Nhiều người thường nghĩ rằng phụ nữ yếu đuối vì hay than thở trước những cơn đau. Tuy nhiên, một kết quả nghiên cứu diễn ra trên 6 triệu người đã đập tan định kiến này: phụ nữ thực sự cảm nhận mức độ đau đớn dữ dội và dai dẳng hơn nam giới ở 11 vị trí cơ thể.
Trong suốt một thời gian dài của y học truyền thống, các nghiên cứu về cảm giác đau thường coi đáp ứng sinh học của nam giới là chuẩn mực chung cho cả hai giới. Điều này dẫn đến việc nhiều than phiền về các cơn đau mạn tính của phụ nữ bị xem nhẹ hoặc gán cho yếu tố tâm lý "nhạy cảm quá đà".
Tuy nhiên, một nghiên cứu đột phá do các nhà khoa học tại Đại học Stanford (Mỹ) phối hợp cùng nhiều trung tâm y khoa toàn cầu thực hiện - phân tích dữ liệu hồ sơ sức khỏe của hơn 6 triệu bệnh nhân nam và nữ - đã mang lại một góc nhìn hoàn toàn mới.
Nghiên cứu sử dụng thang đo mức độ đau chuẩn hóa từ 0 đến 10. Kết quả cho thấy, khi cùng mắc một loại bệnh lý hay cùng chịu một tổn thương thể chất, phụ nữ nhất quán ghi nhận mức độ đau cao hơn nam giới từ 20% đến 40%. Sự khác biệt này không phải là do phản ứng tâm lý bộc phát, mà xuất phát từ những khác biệt sinh học sâu sắc về cấu trúc thần kinh, nội tiết tố và hệ thống miễn dịch giữa hai giới.

Đồ họa y tế mô phỏng mật độ thụ thể thần kinh cảm nhận đau nhạy cảm hơn ở phụ nữ.
Cơn đau không chỉ phụ thuộc vào mức độ tổn thương của cơ thể mà còn liên quan đến cách hệ thần kinh tiếp nhận, truyền dẫn và xử lý tín hiệu. Khi một vùng mô bị tổn thương hoặc chịu kích thích có khả năng gây hại, các đầu dây thần kinh cảm giác sẽ gửi tín hiệu về tủy sống và não bộ. Tại đây, não tiếp tục xử lý thông tin để tạo nên cảm giác đau, đồng thời điều chỉnh phản ứng của cơ thể. Các nghiên cứu cho thấy quá trình này có thể chịu ảnh hưởng của hormone sinh dục, hoạt động miễn dịch và những cơ chế giảm đau tự nhiên, nhưng mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở tất cả mọi người.
Một số nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận phụ nữ có thể nhạy cảm hơn nam giới đối với một số kích thích gây đau, chẳng hạn như nhiệt độ, áp lực hoặc cảm giác lạnh. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc vào phương pháp kiểm tra, vị trí cơ thể và đặc điểm của người tham gia. Điều này cho thấy khả năng cảm nhận đau có thể khác nhau giữa hai giới, nhưng không có nghĩa mọi phụ nữ đều sở hữu nhiều thụ thể đau hơn nam giới trên toàn cơ thể. Cũng không thể kết luận rằng cùng một lực tác động sẽ luôn khiến phụ nữ đau hơn.
Trước đây, một nghiên cứu trên mẫu da vùng mặt ghi nhận mật độ sợi thần kinh ở nhóm nữ cao hơn nhóm nam. Phát hiện này gợi ý rằng cấu trúc thần kinh ngoại biên có thể góp phần tạo nên sự khác biệt trong cảm giác đau. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ xem xét một vị trí và một nhóm mẫu nhất định, nên không thể áp dụng kết quả cho tất cả vùng da hoặc cơ quan. Hơn nữa, mật độ sợi thần kinh không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ đau mà một người cảm nhận.
Estrogen và progesterone là những hormone có sự thay đổi đáng kể trong cuộc đời người phụ nữ, đặc biệt ở các giai đoạn kinh nguyệt, mang thai và mãn kinh. Các hormone này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh và những quá trình liên quan đến cảm giác đau. Chẳng hạn, sự thay đổi estrogen được xem là một trong những yếu tố có liên quan đến các cơn đau nửa đầu xuất hiện quanh kỳ kinh ở một số phụ nữ. Tuy nhiên, tác động của estrogen đối với cơn đau khá phức tạp, có thể thay đổi tùy loại đau, nồng độ hormone và đặc điểm từng người.
Testosterone ở nam giới cũng được nghiên cứu về vai trò trong điều hòa cảm giác đau. Một số bằng chứng cho thấy hormone này có thể tham gia vào các cơ chế làm giảm độ nhạy cảm với đau trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, không thể xem testosterone như một loại thuốc giảm đau tự nhiên giúp nam giới luôn chịu đau tốt hơn phụ nữ. Trên thực tế, cả nam và nữ đều có thể gặp những cơn đau dữ dội hoặc kéo dài, và mức độ đau cần được đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.
Ngoài hệ thần kinh và hormone, các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến vai trò của hệ miễn dịch trong quá trình hình thành và kéo dài cơn đau. Khi mô bị tổn thương, những chất tham gia phản ứng viêm có thể làm các đầu dây thần kinh trở nên nhạy cảm hơn. Nếu quá trình này kéo dài hoặc hệ thần kinh tiếp tục phản ứng quá mức, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng đau dai dẳng ngay cả khi tổn thương ban đầu đã cải thiện. Một số nghiên cứu cho thấy các tế bào miễn dịch và chất truyền tin giữa tế bào có thể tham gia vào quá trình này theo những cách khác nhau ở nam và nữ.
Cơ thể cũng có hệ thống giảm đau tự nhiên, trong đó có những chất do não và hệ thần kinh tạo ra để điều chỉnh tín hiệu đau. Các nghiên cứu đã ghi nhận sự khác biệt giữa hai giới trong hoạt động của một số hệ thống này, nhưng chưa thể kết luận rằng não nam giới luôn sản xuất nhiều chất giảm đau hơn não phụ nữ. Đặc biệt, những kết quả về vai trò của tế bào miễn dịch trong nghiên cứu trên động vật chưa thể được áp dụng trực tiếp cho mọi trường hợp đau mạn tính ở người. Vì vậy, khác biệt về hormone, thần kinh và miễn dịch nên được xem là những yếu tố có thể góp phần giải thích hiện tượng, chứ chưa phải lời giải hoàn chỉnh.
Bên cạnh các yếu tố sinh học, cảm giác đau còn chịu ảnh hưởng của giấc ngủ, căng thẳng, bệnh lý đi kèm, kinh nghiệm đau trước đó và điều kiện chăm sóc y tế. Những yếu tố này không khiến cơn đau trở nên kém thực chất, bởi đau là trải nghiệm có liên quan chặt chẽ đến cả cơ thể và não bộ. Việc xem xét đầy đủ các yếu tố giúp bác sĩ hiểu rõ hơn tình trạng người bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Quan trọng hơn, không nên dùng giới tính để phán đoán một người đang đau nhiều hay ít khi chưa đánh giá trực tiếp triệu chứng của họ.
Nghiên cứu đăng trên Nature Medicine đã xem xét tình trạng đau tại 11 vùng cơ thể, từ đầu, mặt đến các khớp và chi dưới. Kết quả cho thấy phụ nữ có tỷ lệ báo cáo đau cao hơn nam giới ở tất cả những vị trí được khảo sát, nhưng mức chênh lệch không đồng đều. Đáng chú ý, đây là nghiên cứu về vị trí xuất hiện cơn đau trong cộng đồng, không phải bảng xếp hạng 11 bệnh gây đau dữ dội nhất ở phụ nữ. Một vị trí đau cũng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, từ căng cơ thông thường đến các bệnh lý cần điều trị.
Vùng đầu: Đau đầu là một trong những tình trạng có sự chênh lệch đáng chú ý giữa hai giới. Phụ nữ cũng có tỷ lệ mắc đau nửa đầu cao hơn nam giới, trong đó biến động nội tiết tố có thể đóng vai trò ở một số trường hợp.
Vùng mặt: Phụ nữ báo cáo đau vùng mặt với tỷ lệ cao hơn nam giới trong nghiên cứu. Đau tại đây có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như bệnh răng miệng, đau dây thần kinh hoặc rối loạn khớp thái dương hàm, nhưng không thể xác định bệnh chỉ dựa vào vị trí đau.
Vùng cổ và vai: Đau mỏi cổ vai có thể xuất hiện khi cơ bị căng kéo, tư thế làm việc không phù hợp hoặc mắc bệnh lý cơ xương khớp. Đây là một trong những vùng được khảo sát và ghi nhận sự khác biệt về tỷ lệ đau giữa hai giới.
Vùng bàn tay và cổ tay: Những cơn đau ở bàn tay, cổ tay có thể ảnh hưởng đến khả năng cầm nắm và thực hiện công việc hằng ngày. Nguyên nhân có thể liên quan đến gân, khớp, dây thần kinh hoặc tình trạng sử dụng bàn tay lặp đi lặp lại.
Vùng khuỷu tay: Đau khuỷu tay có thể xuất hiện do hoạt động quá mức, tổn thương gân hoặc các bệnh lý tại khớp. Nghiên cứu ghi nhận phụ nữ báo cáo đau tại vị trí này phổ biến hơn nam giới, nhưng không xác định một nguyên nhân chung cho tất cả trường hợp.
Vùng ngực: Đau ngực có thể bắt nguồn từ cơ thành ngực, xương sườn, tuyến vú hoặc các cơ quan bên trong lồng ngực. Dù có thể gặp ở nhiều tình trạng lành tính, đau ngực mới xuất hiện, dữ dội hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi cần được đánh giá cấp cứu.
Vùng lưng: Đây là một trong những vị trí đau phổ biến nhất trong cộng đồng. Đau lưng có thể liên quan đến cơ, cột sống, hoạt động thể lực, tính chất công việc hoặc một số bệnh lý khác; không nên mặc định nguyên nhân ở phụ nữ đều do mang thai hay thay đổi hormone.
Vùng bụng: Nghiên cứu ghi nhận sự chênh lệch khá rõ về tỷ lệ đau bụng giữa nam và nữ. Ở phụ nữ, đau bụng có thể liên quan đến hệ tiêu hóa, tiết niệu hoặc cơ quan sinh sản, nhưng không phải mọi cơn đau bụng đều bắt nguồn từ kinh nguyệt.
Vùng hông: Đau hông có thể ảnh hưởng đến việc đi lại, đứng lâu hoặc thay đổi tư thế. Nguyên nhân thường cần được đánh giá tại khớp háng, cơ, gân và các cấu trúc xung quanh.
Khớp gối: Đau gối có thể gặp trong thoái hóa khớp, chấn thương hoặc các tình trạng viêm. Phụ nữ có nguy cơ mắc một số bệnh lý khớp gối cao hơn nam giới, nhưng mức độ đau không thể xác định chỉ dựa trên giới tính.
Bàn chân và cổ chân: Đau tại khu vực này có thể liên quan đến tổn thương dây chằng, gân, khớp hoặc cân gan chân. Tình trạng đau kéo dài có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đi lại và sinh hoạt.
Nhìn vào 11 vị trí trên, có thể thấy cơn đau không chỉ tập trung ở những cơ quan liên quan đến chức năng sinh sản của phụ nữ. Sự khác biệt còn xuất hiện ở nhiều vùng cơ xương khớp, đầu, mặt và các bộ phận khác trên cơ thể. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu không cho phép kết luận rằng phụ nữ mắc nhiều hơn mọi bệnh gây đau tại các vị trí này. Điều được ghi nhận là tỷ lệ người cho biết mình có đau tại những vùng cơ thể tương ứng cao hơn ở nữ giới, sau khi nhóm nghiên cứu tổng hợp và phân tích dữ liệu từ nhiều quốc gia.

Những cơn đau kéo dài cần được quan tâm và đánh giá đúng mức, thay vì xem nhẹ chỉ vì người bệnh không có biểu hiện tổn thương rõ ràng.
Phát hiện từ nghiên cứu quy mô lớn không có nghĩa phụ nữ yếu hơn nam giới hay luôn có khả năng chịu đau thấp hơn. Điều quan trọng là cơn đau có thể xuất hiện với tần suất khác nhau giữa các nhóm dân số, đồng thời chịu tác động của nhiều yếu tố sinh học và hoàn cảnh sống. Vì vậy, việc đánh giá và điều trị cần dựa trên triệu chứng, nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và nhu cầu cụ thể của từng người bệnh. Giới tính là một yếu tố đáng xem xét, nhưng không nên trở thành căn cứ duy nhất để đưa ra kết luận.
Đối với những người thường xuyên bị đau cổ vai, đau lưng, đau đầu hoặc đau khớp, việc ghi nhận thời điểm xuất hiện, vị trí, mức độ và các yếu tố khiến cơn đau tăng lên có thể giúp bác sĩ đánh giá tình trạng chính xác hơn. Nếu đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ và khả năng vận động, người bệnh nên đi khám thay vì chỉ sử dụng thuốc giảm đau liên tục. Những cơn đau xuất hiện đột ngột, dữ dội hoặc kèm các dấu hiệu bất thường như khó thở, yếu liệt, rối loạn ý thức cần được xử trí khẩn cấp. Phát hiện và điều trị đúng nguyên nhân vẫn là yếu tố quan trọng nhất để kiểm soát cơn đau hiệu quả.
Nghiên cứu trên hơn 6 triệu người góp phần khẳng định rằng sự khác biệt về tình trạng đau giữa nam và nữ là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm nghiêm túc. Tuy nhiên, mục tiêu của y học không phải chứng minh giới nào chịu đau giỏi hơn, mà là hiểu rõ vì sao mỗi người có thể trải nghiệm cơn đau khác nhau và cần được hỗ trợ như thế nào. Lắng nghe triệu chứng, tránh định kiến và tiếp cận điều trị phù hợp với từng người chính là những bước quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cả phụ nữ và nam giới.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này