Cơn ngứa da - Triệu chứng thường bị xem nhẹ

Da là cơ quan bao bọc bên ngoài và cũng là nơi phản ánh rõ nét nhất những biến động bất thường bên trong nội tạng. Hầu như ai trong chúng ta cũng từng nếm trải cảm giác ngứa ngáy khó chịu do côn trùng đốt, thời tiết hanh khô, dị ứng tôm cua hay phát ban mề đay sau khi dùng mỹ phẩm mới. Thông thường, những cơn ngứa da liễu này sẽ nhanh chóng dịu đi sau vài ngày nhờ việc bôi kem làm dịu hoặc uống một vài viên thuốc chống dị ứng thông thường.

Chính vì ngứa là hiện tượng quá quen thuộc trong đời sống, người ta thường hình thành tâm lý chủ quan xem nhẹ. Rất ít ai ngờ rằng, một cơn ngứa ngáy râm ran ngoài da lại có thể là chỉ dấu cảnh báo trực tiếp về tình trạng suy giảm nghiêm trọng của lá gan – cơ quan đảm nhận vai trò lọc bỏ độc tố lớn nhất trong cơ thể. Trên thực tế lâm sàng, các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa và truyền nhiễm đã tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân đến khám khi da dẻ đã trầy xước, thâm nhiễm vì gãi quá nhiều, và lúc này bệnh lý gan mật như xơ gan, viêm gan mạn hay sỏi đường mật đã bước sang những giai đoạn tiến triển phức tạp.

Ngứa do bệnh gan thường ngứa sâu dưới da, không nổi mẩn đỏ rầm rộ nhưng âm ỉ và dai dẳng khôn nguôi.

Bản chất sinh học: Vì sao gan suy yếu lại gây ngứa ngáy dữ dội?

Để hiểu được mối liên hệ chặt chẽ giữa lá gan và cảm giác ngứa, chúng ta cần nhìn vào chu trình bài tiết mật tự nhiên. Mỗi ngày, các tế bào gan khỏe mạnh sản sinh ra một lượng dịch mật ổn định chứa đầy các acid mật và muối mật. Lượng dịch mật này chảy qua các ống dẫn mật nhỏ để đổ về túi mật lưu trữ, sau đó được tiết vào đường ruột nhằm tiêu hóa chất béo và đào thải các sản phẩm chuyển hóa thừa ra ngoài theo đường phân.

Thế nhưng, khi tế bào gan bị tổn thương nặng nề do virus viêm gan, ngộ độc rượu bia lâu năm, thoái hóa mỡ hoặc khi đường mật bị viêm tắc, quá trình lưu thông mật bị đình trệ, dẫn đến hiện tượng ứ mật. Khi dịch mật không thể tìm được đường thoát tự nhiên xuống ruột, áp lực gia tăng khiến các phân tử muối mật thẩm thấu ngược vào các mao mạch máu và đi vào hệ tuần hoàn chung của toàn bộ cơ thể.

Lượng muối mật dư thừa này theo dòng máu lắng đọng dần xuống các mô liên kết nằm ngay dưới da. Tại đây, chúng hoạt động như một tác nhân kích thích hóa học mạnh, tác động thẳng vào các đầu mút dây thần kinh cảm giác tự do nằm ở lớp biểu bì và trung bì, liên tục gửi các tín hiệu ngứa dồn dập về vỏ não. Đồng thời, tình trạng ứ mật còn kích hoạt việc giải phóng hàng loạt chất dẫn truyền thần kinh trung gian khác, làm khuếch đại cảm giác ngứa ngáy lên gấp nhiều lần mà các loại thuốc chống dị ứng thông thường hoàn toàn bất lực.

Những nét đặc trưng giúp vạch trần cơn ngứa do bệnh gan

Cơn ngứa xuất phát từ bệnh lý gan mật mang những dấu ấn lâm sàng rất khác biệt so với các bệnh lý da liễu thông thường. Đầu tiên là cảm giác ngứa sâu từ bên trong lớp da, người bệnh thường miêu tả như có đàn kiến bò luồn lách dọc theo thớ thịt mà không cách nào gãi trúng chỗ ngứa. Càng dùng móng tay chà xát hay cào mạnh thì cơn ngứa lại càng bùng phát dữ dội hơn, khiến người bệnh rơi vào cảm giác bứt rứt, bất lực.

Điều đáng nói là trên bề mặt da lúc ban đầu thường hoàn toàn nhẵn nhụi, không hề xuất hiện các nốt sẩn phù mề đay, mụn nước li ti hay mảng đỏ rực như dị ứng tiếp xúc. Các vết trầy xước, rớm máu hay thâm sẹo sau đó chỉ xuất hiện thứ phát do người bệnh cào cấu quá nhiều để giải tỏa cơn ngứa. Vị trí ngứa cũng rất đặc thù: cảm giác râm ran thường khởi phát rõ rệt nhất ở lòng bàn tay và lòng bàn chân trước, nơi tập trung mạng lưới thụ cảm thể thần kinh dày đặc, rồi sau đó mới lan dần ra cẳng tay, lưng và toàn thân.

Cơn ngứa này có xu hướng bùng phát dữ dội nhất vào lúc chiều tối và ban đêm khi chuẩn bị đi ngủ, hoặc khi thời tiết chuyển hanh khô, nhiệt độ cơ thể tăng lên dưới chăn ấm. Tình trạng này khiến người bệnh mất ngủ triền miên, suy kiệt cả về thể lực lẫn tinh thần. Việc sử dụng các loại thuốc kháng histamine thông dụng hầu như không đem lại bất kỳ sự cải thiện nào, bởi nguyên nhân gốc rễ nằm ở sự lắng đọng muối mật chứ không phải phản ứng dị ứng đơn thuần.

Kiểm tra mắt và lòng bàn tay giúp bác sĩ phát hiện các dấu hiệu chỉ điểm kinh điển của bệnh gan mật.

Những tín hiệu báo động đi kèm cần cảnh giác cao độ

Khi chức năng gan đã suy giảm đến mức gây ngứa da, cơ thể thường không ngần ngại phát ra những dấu hiệu cảnh báo đi kèm trên các cơ quan khác. Biểu hiện rõ ràng nhất là sự đổi màu của tròng trắng mắt và làn da. Sắc tố mật bilirubin ứ đọng trong máu sẽ ngấm vào các mô chứa nhiều sợi liên kết, khiến lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng chanh hoặc vàng sậm trước tiên, tiếp theo đó là màu da toàn thân cũng ngả vàng rõ rệt.

Màu sắc của chất thải hàng ngày cũng là tấm gương phản chiếu hoạt động gan mật. Khi dòng chảy của mật vào ruột non bị chặn đứng, phân sẽ bị mất đi sắc tố nâu vàng tự nhiên, chuyển sang màu nhạt như đất sét hoặc màu xám tro. Ngược lại, lượng sắc tố mật dư thừa bị thận lọc thải qua đường tiểu sẽ khiến nước tiểu có màu vàng sậm như nước trà đặc hay nước xá xị dù người bệnh vẫn uống nước đều đặn.

Người bệnh cũng có thể quan sát thấy các nốt sao mạch đỏ li ti có nhánh tỏa ra như mạng nhện xuất hiện trên ngực, cổ, hoặc tình trạng lòng bàn tay son ửng đỏ bất thường ở các mô ngón tay. Đi cùng với đó là cảm giác mệt mỏi rã rời kéo dài, chán ăn, sợ mùi thức ăn dầu mỡ, buồn nôn và cảm giác tức nặng, đau tức âm ỉ ở vùng hạ sườn bên phải.

Các bước kiểm tra y tế cần thiết

Nếu cơn ngứa ngáy kéo dài trên hai tuần mà không tìm thấy căn nguyên da liễu rõ ràng, điều bạn cần làm ngay là đến các bệnh viện có chuyên khoa gan mật để thăm khám bài bản. Tuyệt đối không nên tự ý tìm mua các loại lá cây thuốc nam hay trà giải độc gan không rõ nguồn gốc về uống, vì việc đưa các hoạt chất chưa kiểm chứng vào cơ thể lúc này có thể khiến lá gan đang quá tải bị tổn thương nghiêm trọng hơn.

Bác sĩ sẽ tiến hành xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ men gan, các chỉ số men ứ mật và định lượng sắc tố mật toàn phần. Việc kết hợp xét nghiệm các loại virus viêm gan và siêu âm ổ bụng tổng quát sẽ giúp đánh giá chính xác hình thái nhu mô gan, phát hiện kịp thời tình trạng sỏi mật, khối u chèn ép hoặc dấu hiệu xơ hóa. Lắng nghe cơn ngứa dai dẳng và thăm khám đúng lúc chính là chìa khóa vàng giúp bạn bảo tồn chức năng gan trước khi quá muộn.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này