Vì sao đường huyết cao có thể ảnh hưởng đến mắt?

Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ, trong đó có những mạch rất mảnh ở võng mạc – lớp mô nằm phía sau mắt giúp chúng ta tiếp nhận hình ảnh. Theo thời gian, mạch máu có thể rò rỉ, tắc hoặc phát triển bất thường, khiến thị lực bị ảnh hưởng.

Điều khó khăn là không phải bệnh mắt nào cũng gây mờ mắt ngay từ đầu. Vì vậy, thay vì chỉ chờ đến lúc “nhìn kém mới đi khám”, người tiểu đường cần hiểu bốn vấn đề chính có thể xảy ra và biểu hiện của chúng khác nhau như thế nào.

1. Bệnh võng mạc do tiểu đường: tổn thương có thể bắt đầu khi mắt vẫn nhìn rõ

Bệnh võng mạc do tiểu đường xảy ra khi các mạch máu nhỏ của võng mạc bị tổn thương. Đây là biến chứng mắt thường gặp nhất ở người mắc tiểu đường và có thể gây giảm thị lực hoặc mù nếu tiến triển nặng.

Giai đoạn đầu thường không đau và không có triệu chứng rõ. Đây chính là lý do nhiều người nghĩ mắt mình vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể thấy nhiều chấm đen hoặc vật thể lơ lửng trước mắt, nhìn mờ, thị lực thay đổi hoặc đột ngột bị che khuất nếu mạch máu bất thường chảy máu vào trong mắt.

Nguy cơ tăng lên khi thời gian mắc tiểu đường kéo dài. Kiểm soát đường huyết, huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác có thể giúp giảm khả năng bệnh tiến triển.

Bệnh võng mạc do tiểu đường có thể tiến triển khi người bệnh vẫn chưa nhận thấy thị lực thay đổi.

2. Phù hoàng điểm: khi vùng nhìn rõ nhất bắt đầu bị ảnh hưởng

Hoàng điểm là vùng nhỏ ở trung tâm võng mạc giúp chúng ta nhìn chi tiết, đọc chữ và nhận diện khuôn mặt. Khi các mạch máu bị tổn thương do tiểu đường làm rò rỉ dịch vào vùng này, hoàng điểm có thể sưng lên. Tình trạng đó được gọi là phù hoàng điểm do tiểu đường.

Người bệnh có thể thấy hình ảnh ở chính giữa trở nên mờ, đường thẳng trông hơi cong hoặc lượn sóng, màu sắc kém tươi hơn và việc đọc chữ trở nên khó khăn. Nếu chỉ một mắt bị ảnh hưởng, người bệnh đôi khi nhận ra khá muộn vì mắt còn lại vẫn bù trừ.

Điều này giải thích vì sao thử bịt từng mắt khi thấy thị lực thay đổi có thể giúp nhận ra sự khác biệt, nhưng việc tự kiểm tra không thể thay thế khám chuyên khoa.

3. Đục thủy tinh thể: cảnh vật như nhìn qua lớp kính mờ

Đục thủy tinh thể xảy ra khi phần thấu kính tự nhiên trong mắt mất dần độ trong suốt. Tuổi tác là nguyên nhân rất phổ biến, nhưng người mắc tiểu đường có nguy cơ cao hơn và có thể bị đục thủy tinh thể sớm hơn. NEI cho biết tiểu đường làm nguy cơ đục thủy tinh thể tăng khoảng 2–5 lần.

Khác với bệnh võng mạc vốn nằm ở phía sau mắt, đục thủy tinh thể khiến ánh sáng đi vào mắt bị cản trở. Người bệnh có thể cảm thấy cảnh vật mờ như nhìn qua kính phủ sương, màu sắc nhạt hơn, khó nhìn ban đêm hoặc rất chói khi nhìn đèn xe.

Giai đoạn sớm đôi khi gần như không gây triệu chứng. Khi thị lực giảm đủ nhiều để ảnh hưởng việc đọc, lái xe hoặc sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật thay thủy tinh thể.

Khó chịu với ánh sáng và nhìn mờ về đêm có thể xuất hiện khi thủy tinh thể dần mất độ trong.

4. Tăng nhãn áp: thị lực hai bên có thể mất dần mà không gây đau

Tăng nhãn áp là nhóm bệnh làm tổn thương dây thần kinh thị giác. Loại thường gặp nhất có thể tiến triển rất chậm và gần như không gây triệu chứng ban đầu. Khi bệnh tiến triển, người bệnh thường mất dần phần nhìn ở hai bên trước, trong khi phần chính giữa vẫn còn khá rõ.

Đây là lý do nhiều người không nhận ra mình đang mất thị trường. Họ vẫn đọc được chữ trước mặt nhưng có thể bắt đầu va vào vật ở bên cạnh hoặc không nhận ra người đi tới từ một phía.

Người mắc tiểu đường có nguy cơ tăng nhãn áp góc mở cao hơn. Một dạng tăng nhãn áp khác cũng có thể xuất hiện khi bệnh võng mạc tiểu đường làm mọc các mạch máu bất thường và cản trở đường thoát dịch trong mắt.

Cần phân biệt với cơn tăng nhãn áp góc đóng cấp. Nếu mắt đột ngột đau dữ dội, đỏ, nhìn mờ và kèm buồn nôn, đó là tình huống cần được khám cấp cứu ngay.

Khám mắt định kỳ giúp phát hiện những tổn thương người bệnh chưa thể tự cảm nhận.

Vì sao người tiểu đường không nên đợi mắt mờ mới khám?

Bệnh võng mạc tiểu đường và tăng nhãn áp có thể gần như không có dấu hiệu cảnh báo ở giai đoạn đầu. Ngay cả đục thủy tinh thể cũng có thể tiến triển khá chậm, khiến người bệnh quen dần với việc thị lực giảm mà không nhận ra.

NEI khuyến nghị người mắc tiểu đường cần được khám mắt có giãn đồng tử định kỳ; lịch cụ thể nên theo hướng dẫn của bác sĩ mắt dựa trên loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, thai kỳ và tình trạng võng mạc.

Khám giãn đồng tử cho phép bác sĩ quan sát rõ hơn võng mạc và dây thần kinh thị giác, từ đó phát hiện tổn thương trước khi người bệnh tự thấy thị lực giảm.

Khi nào cần đi khám ngay?

Người mắc tiểu đường nên đi khám sớm nếu thấy thị lực đột ngột giảm, xuất hiện nhiều chấm đen hoặc màn che trước mắt, nhìn méo hình hoặc một mắt trở nên mờ khác thường.

Đau mắt dữ dội, đỏ mắt kèm buồn nôn và nhìn mờ cần được xử trí khẩn vì có thể là một cơn tăng nhãn áp cấp.

Bốn bệnh mắt liên quan đến tiểu đường không cùng biểu hiện, nhưng chúng có một điểm chung đáng lo: tổn thương có thể bắt đầu trước khi người bệnh cảm thấy mắt có vấn đề. Vì vậy, kiểm soát đường huyết chỉ là một nửa của việc bảo vệ thị lực; nửa còn lại là khám mắt đều đặn. Đừng đợi đến khi chữ bắt đầu mờ hoặc tầm nhìn thu hẹp mới nghĩ đến việc kiểm tra mắt.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.