Nhìn thấy cha mẹ già bỗng xuất hiện các triệu chứng lũ lẫn, hay quên - nhiều gia đình thường cho rằng đó chỉ là hiện tượng "lẫn tuổi già" tự nhiên. Tuy nhiên, đừng vội chủ quan vì sau những biểu hiện quên nhớ thất thường cũng có thể do sa sút trí tuệ đang âm thầm phát tác.
Trước khi đi sâu vào các triệu chứng, chúng ta cần làm rõ một khái niệm y khoa quan trọng: Sa sút trí tuệ không phải là một phần tất yếu của quá trình lão hóa tự nhiên.
Khi con người già đi, sự lão hóa sinh lý khiến tốc độ xử lý thông tin của não bộ chậm lại đôi chút. Người già có thể thỉnh thoảng quên nơi để kính mắt, quên một tên gọi quen thuộc nhưng sau đó một lúc sẽ sực nhớ ra, và họ vẫn có thể tự làm các thao tác cơ bản như nấu ăn, tính toán và sinh hoạt bình thường. Đó được xem như là đãng trí sinh lý tuổi già.
Trong khi đó, Sa sút trí tuệ - mà phổ biến nhất là bệnh Alzheimer (chiếm 60–80% các ca bệnh) và sa sút trí tuệ do mạch máu - là một hội chứng bệnh lý do tế bào thần kinh trong não bị tổn thương và chết dần từng mảng lớn (do sự tích tụ bất thường của các mảng protein Beta-Amyloid và đám rối sợi thần kinh Tau). Bệnh không chỉ gây mất trí nhớ mà còn tàn phá khả năng tư duy, ngôn ngữ, định hướng không gian và làm thay đổi hoàn toàn tính cách của người bệnh.
 |
Bác sĩ chuyên khoa thần kinh đánh giá suy giảm nhận thức cho người cao tuổi bằng các bài kiểm tra tâm thần vận động.
Nếu nhận thấy người thân trong gia đình xuất hiện các dấu hiệu dưới đây lặp đi lặp lại với tần suất ngày càng tăng, gia đình cần đưa người bệnh đi khám chuyên khoa Thần kinh càng sớm càng tốt:
Đây là triệu chứng kinh điển và xuất hiện sớm nhất. Người bệnh liên tục hỏi đi hỏi lại một câu hỏi vừa được trả lời cách đó vài phút, quên mất mình đã ăn sáng chưa, quên lãng các sự kiện vừa diễn ra trong ngày. Đáng chú ý là trong khi ký ức ngắn hạn bị xóa sạch thì họ lại nhớ rất chi tiết những chuyện từ thời tuổi trẻ xa xôi.
Những công việc mà người bệnh đã làm thành thục suốt hàng chục năm bỗng nhiên trở nên rắc rối lạ thường. Người bệnh quên mất các bước nấu một món ăn quen thuộc, không biết cách sử dụng chiếc điều khiển tivi, quên cách cài cúc áo hoặc gài dây lưng, bối rối không biết cách gọi điện thoại cho con cháu.
Trong giao tiếp, người bệnh thường xuyên bị khựng lại, ngập ngừng lâu vì không tìm được từ ngữ thích hợp để diễn đạt ý nghĩ của mình. Họ thường dùng sai từ, dùng các từ thay thế kỳ lạ (ví dụ: gọi chiếc bút máy là "cái que để viết chữ") hoặc lặp lại từ ngữ của người đối thoại một cách vô thức.
Người bệnh sa sút trí tuệ mất dần khái niệm về thời gian; họ không phân biệt được sáng hay tối, ngày nào trong tuần hay mùa nào trong năm. Nguy hiểm hơn, họ bị mất bản đồ không gian trong não: người bệnh có thể bước ra khỏi nhà đi dạo rồi hoàn toàn quên mất đường về, bị lạc ngay trong con ngõ mà mình đã sống suốt 40 năm.
 |
Mất khả năng nhận biết công dụng của các vật dụng quen thuộc là triệu chứng cảnh báo sa sút trí tuệ tiến triển.
Khả năng tư duy logic và tính toán số liệu bị sụt giảm nghiêm trọng. Người già mắc sa sút trí tuệ rất dễ bị nhầm lẫn khi đi chợ trả tiền, không còn biết quản lý sổ tiết kiệm. Họ dễ trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo qua điện thoại hoặc mua những món đồ đắt tiền hoàn toàn vô dụng vì mất đi khả năng phán đoán đúng sai.
Người bệnh có thói quen cất giấu đồ đạc rồi quên mất vị trí. Khác với người bình thường chỉ quên chìa khóa trên bàn, người mắc sa sút trí tuệ thường đặt đồ vật ở những nơi rất phi lý: nhét chiếc điện thoại vào trong tủ lạnh, để mắt kính vào trong nồi cơm điện, giấu tiền vào trong thùng rác. Sau đó, họ thường nghi ngờ con cháu hoặc người giúp việc ăn trộm đồ của mình.
Một người vốn dĩ hiền lành, điềm tĩnh bỗng nhiên trở nên cực kỳ gắt gỏng, hay nghi ngờ, dễ nổi giận đùng đùng hoặc thường xuyên sợ hãi, hoang tưởng. Họ mất dần hứng thú với các sở thích cũ (như chăm cây cảnh, đánh cờ, đọc báo), trở nên thụ động, lười biếng và thu mình né tránh tiếp xúc với người xung quanh.
Mặc dù y học hiện đại chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn bệnh Alzheimer, việc phát hiện sớm ở giai đoạn suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) có ý nghĩa sinh tử. Các biện pháp can thiệp sớm sẽ giúp kéo dài giai đoạn minh mẫn của người bệnh thêm nhiều năm:
Sử dụng thuốc điều trị triệu chứng: Các thuốc ức chế enzym cholinesterase (như Donepezil, Rivastigmine) hoặc thuốc Memantine giúp tăng cường truyền dẫn thần kinh, giúp cải thiện trí nhớ và hành vi của người bệnh.
Tập luyện "thể dục cho não bộ": Khuyến khích người cao tuổi thường xuyên đọc sách báo, chơi cờ tướng, giải ô chữ, học thêm một kỹ năng mới hoặc tập chơi nhạc cụ. Việc học hỏi liên tục giúp tạo ra các đường liên kết thần kinh mới (tính linh hoạt thần kinh - Neuroplasticity).
Rèn luyện thể lực đều đặn: Đi bộ, tập dưỡng sinh 30 phút mỗi ngày giúp tăng cường lưu lượng máu nuôi não, kích thích tiết ra yếu tố dinh dưỡng thần kinh (BDNF).
Kiểm soát tốt các bệnh lý mạch máu: Điều trị triệt để bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu cao và không hút thuốc lá để bảo vệ các mạch máu nhỏ trong não.
Sự kiên nhẫn và tình yêu thương của gia đình: Đừng trách mắng hay tranh cãi khi người bệnh quên lãng. Hãy tạo cho họ một môi trường sống an toàn, ghi chú lịch trình rõ ràng và luôn đồng hành bằng sự thấu hiểu.
Bộ não của cha mẹ theo năm tháng cũng như một cuốn sách cũ bị thời gian phai mờ từng trang chữ. Mất đi ký ức hay sự minh mẫn không phải là một lỗi lầm, mà là một nốt trầm đau xót của quy luật lão hóa. Thay vì than trách hay buồn phiền trước những lần quên lãng của bậc lão niên, sự thấu hiểu, kiên nhẫn và hành động đưa cha mẹ đi thăm khám y khoa kịp thời từ giai đoạn sớm chính là món quà hiếu thảo trọn vẹn nhất.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
