1. Lưỡi và niêm mạc nhợt hơn bình thường: có thể cần kiểm tra thiếu máu

Lưỡi và niêm mạc miệng thường có màu hồng. Khi cơ thể thiếu hồng cầu hoặc hemoglobin, một số người có thể thấy lưỡi hoặc niêm mạc trở nên nhợt hơn. Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (National Heart, Lung, and Blood Institute – NHLBI) cũng xem lưỡi nhợt là một dấu hiệu bác sĩ có thể quan sát khi đánh giá thiếu máu.

Dù vậy, ánh sáng trong phòng, màu da tự nhiên và nhiều yếu tố khác có thể khiến việc tự quan sát không chính xác. Nếu miệng nhợt đi cùng mệt kéo dài, chóng mặt, hụt hơi khi vận động hoặc tim đập nhanh, xét nghiệm máu mới là cách xác định có thiếu máu hay không.

Không nên tự mua viên sắt uống chỉ dựa trên màu lưỡi, bởi thiếu máu có nhiều nguyên nhân khác ngoài thiếu sắt.

2. Lưỡi đỏ, trơn hoặc nóng rát: đôi khi liên quan thiếu sắt hoặc vitamin

Một số người nhận thấy lưỡi trở nên đỏ hơn, bề mặt trơn, nhạy cảm với đồ cay nóng hoặc có cảm giác bỏng rát. Những thay đổi như vậy có thể liên quan đến thiếu sắt, vitamin nhóm B hoặc các vấn đề dinh dưỡng khác, nhưng cũng có thể xuất hiện trong khô miệng, nấm miệng, trào ngược hoặc hội chứng bỏng rát miệng.

Nếu đồng thời xuất hiện nứt khóe miệng, mệt hoặc chế độ ăn kém đa dạng, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm để tìm thiếu chất. Tuy nhiên, việc “nhìn lưỡi đoán thiếu vitamin gì” như nhiều hình ảnh lan truyền trên mạng là quá đơn giản hóa.

Màu sắc và bề mặt của lưỡi có thể cho bác sĩ thêm manh mối, nhưng không đủ để tự chẩn đoán bệnh.

3. Miệng khô liên tục dù vẫn uống nước: đừng chỉ nghĩ mình thiếu nước

Miệng khô khi vừa ngủ dậy hoặc sau một ngày uống ít nước khá phổ biến. Nhưng nếu cảm giác khô dính kéo dài, khó nhai hoặc nuốt thức ăn khô, môi thường xuyên nứt và hơi thở hôi hơn, nguyên nhân có thể nằm ở việc tuyến nước bọt tiết ít hơn bình thường.

NIDCR cho biết hàng trăm loại thuốc có thể gây khô miệng, trong đó có một số thuốc điều trị huyết áp, trầm cảm và các vấn đề bàng quang. Tiểu đường, bệnh Sjögren và một số phương pháp điều trị ung thư cũng có thể gây tình trạng này.

Khô miệng không chỉ gây khó chịu. Nước bọt giúp bảo vệ răng và niêm mạc nên khi miệng quá khô, nguy cơ sâu răng, loét và nhiễm trùng có thể tăng lên.

Nếu khô miệng kéo dài, hãy mang danh sách thuốc đang sử dụng khi đi khám. Không nên tự ngừng thuốc để thử xem miệng có bớt khô hay không.

4. Những mảng trắng đau rát tái đi tái lại: có thể là nấm miệng

Nấm miệng thường tạo ra những mảng trắng trong khoang miệng và có thể gây đau hoặc khó chịu. Người mắc tiểu đường, đặc biệt khi đường huyết kiểm soát chưa tốt, có nguy cơ gặp vấn đề này cao hơn. NIDCR cũng ghi nhận khô miệng và lượng đường trong nước bọt tăng có thể góp phần tạo điều kiện cho nấm phát triển.

Nấm miệng cũng có thể xuất hiện ở người suy giảm miễn dịch hoặc trong những hoàn cảnh khác, vì vậy không nên nhìn mảng trắng rồi tự kết luận mắc tiểu đường.

Nếu các mảng trắng tái phát nhiều lần, đau, khó nuốt hoặc đi cùng sút cân, khát nhiều và tiểu nhiều, nên được kiểm tra cả vấn đề răng miệng lẫn sức khỏe toàn thân.

Những thay đổi tái diễn trong miệng có thể là lý do để kiểm tra thêm sức khỏe toàn thân.

5. Nướu dễ chảy máu: thường do bệnh nướu, nhưng đôi khi cần nhìn rộng hơn

Nướu đỏ, sưng và chảy máu khi đánh răng thường gợi ý viêm nướu hoặc bệnh quanh răng. Mảng bám tích tụ lâu ngày là nguyên nhân rất phổ biến. Nếu không được điều trị, bệnh có thể tiến triển và ảnh hưởng đến phần xương giữ răng.

Ở người mắc tiểu đường, kiểm soát đường huyết kém có thể làm các vấn đề trong miệng dễ xảy ra hơn, trong đó có bệnh nướu. Ngược lại, bệnh nướu cũng có thể khiến việc kiểm soát đường huyết khó khăn hơn.

Một điểm khác cần chú ý là nếu chảy máu nướu xuất hiện rất dễ dàng và đồng thời có nhiều vết bầm không rõ nguyên nhân, chảy máu mũi hoặc các vị trí khác, bác sĩ có thể cần kiểm tra thêm vấn đề về tiểu cầu hoặc đông máu. Một số bệnh về tiểu cầu có thể gây chảy máu miệng hoặc nướu.

Vì vậy, thay vì mặc định “chảy máu chân răng là thiếu vitamin”, hãy bắt đầu bằng khám nha khoa và thông báo cho bác sĩ nếu còn có các dấu hiệu chảy máu bất thường khác.

6. Vết loét, cục cứng hoặc mảng đỏ - trắng không khỏi sau hai tuần

Đa số nhiệt miệng thông thường có thể tự lành. Nhưng một vết loét, vùng dày lên, cục bất thường hoặc mảng đỏ – trắng trong miệng kéo dài quá hai tuần cần được nha sĩ hoặc bác sĩ kiểm tra. Đây là một trong những nhóm dấu hiệu được NIDCR khuyến cáo đánh giá để loại trừ ung thư miệng và các bệnh khác.

Điều này không có nghĩa một vết loét hai tuần chắc chắn là ung thư. Răng sắc, hàm giả cọ xát, nhiễm trùng hoặc nhiều bệnh lành tính khác cũng có thể gây tổn thương dai dẳng.

Điểm mấu chốt nằm ở việc không tiếp tục tự bôi thuốc trong nhiều tháng khi tổn thương không lành. Phát hiện sớm đặc biệt quan trọng đối với những người hút thuốc, uống rượu nhiều hoặc có các yếu tố nguy cơ khác.

Bất kỳ tổn thương nào trong miệng kéo dài quá hai tuần đều đáng được kiểm tra trực tiếp.

Có nên tự soi miệng mỗi ngày để tìm bệnh?

Không cần biến việc đánh răng thành một buổi “khám bệnh tại nhà”. Điều hữu ích hơn là biết khoang miệng bình thường của bản thân trông như thế nào và chú ý khi xuất hiện một thay đổi mới kéo dài.

Một nguyên tắc đơn giản là: thay đổi thoáng qua thì theo dõi, thay đổi kéo dài hoặc ngày càng nặng thì đi khám. Khô miệng kéo dài, nấm miệng tái diễn, chảy máu bất thường hoặc vết loét không lành đều đáng được trao đổi với nha sĩ hoặc bác sĩ.

Khoang miệng không phải “bản đồ chẩn đoán” để nhìn một lần rồi đoán ra bệnh. Nhưng vì miệng có liên hệ với nhiều vấn đề toàn thân, những thay đổi kéo dài ở lưỡi, nước bọt, nướu và niêm mạc có thể là lời nhắc cơ thể cần được chú ý hơn. Quan sát là bước đầu; xét nghiệm và thăm khám mới giúp biết nguyên nhân thật sự.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.