Vết bầm hình thành như thế nào?

Bầm tím xảy ra khi các mạch máu nhỏ dưới da bị vỡ, máu rò ra mô xung quanh và tạo thành vùng đổi màu. Ban đầu vết bầm có thể đỏ/tím, sau đó chuyển xanh, vàng rồi mờ dần khi cơ thể hấp thu lại máu. Vết bầm sau va chạm, tập luyện hoặc té ngã nhẹ thường lành theo thời gian.

Điều đáng chú ý là những nốt bầm xuất hiện không rõ lý do, xuất hiện liên tục, bầm rất to dù va chạm nhẹ, bầm ở thân mình/lưng/bụng, hoặc đi kèm các dấu hiệu chảy máu khác. Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) lưu ý dễ bầm tím đôi khi có thể là triệu chứng của vấn đề nghiêm trọng như rối loạn đông máu hoặc bệnh về máu, và nên gặp chuyên gia y tế nếu thường xuyên có vết bầm lớn, đặc biệt ở thân mình, lưng hoặc mặt, hoặc bầm không có nguyên nhân rõ.

Bài viết này không nhằm làm người đọc hoảng sợ. Mục tiêu là phân biệt: đâu là bầm tím thông thường, đâu là bầm tím cần kiểm tra.

1. Giảm tiểu cầu

Tiểu cầu là tế bào máu giúp cơ thể cầm máu. Khi tiểu cầu thấp, máu khó đông hơn, người bệnh dễ bầm tím, chảy máu cam, chảy máu chân răng, rong kinh, xuất hiện chấm xuất huyết nhỏ như đầu kim trên da hoặc chảy máu lâu cầm sau vết cắt nhỏ.

Phòng khám Mayo (Mayo Clinic) cho biết giảm tiểu cầu có thể gây dễ bầm tím quá mức, xuất hiện chấm xuất huyết nhỏ trên da, chảy máu nướu/mũi, máu trong nước tiểu hoặc phân và kinh nguyệt nhiều bất thường. Một dạng giảm tiểu cầu miễn dịch cũng có thể gây bầm tím và chảy máu do mức tiểu cầu thấp.

Dấu hiệu cần chú ý là bầm tím đi kèm nhiều chấm đỏ/tím li ti ở cẳng chân, chảy máu nướu khi đánh răng, chảy máu cam lặp lại hoặc vết bầm ngày càng nhiều. Xét nghiệm công thức máu là bước quan trọng để biết số lượng tiểu cầu.

Bầm tím kèm chấm xuất huyết li ti có thể liên quan đến số lượng tiểu cầu thấp và nên được kiểm tra.

2. Rối loạn đông máu

Rối loạn đông máu khiến quá trình cầm máu hoạt động không hiệu quả. Một số người có rối loạn bẩm sinh như hemophilia hoặc bệnh von Willebrand; một số khác có rối loạn mắc phải do bệnh lý, thuốc hoặc thiếu yếu tố đông máu. Khi cơ chế đông máu gặp vấn đề, vết bầm có thể xuất hiện dễ hơn, to hơn hoặc kéo dài hơn bình thường.

Dấu hiệu gợi ý gồm bầm tím nhiều sau va chạm rất nhẹ, chảy máu lâu cầm, chảy máu sau nhổ răng/phẫu thuật lâu hơn người khác, kinh nguyệt rất nhiều, tiền sử gia đình có người dễ chảy máu. Trường hợp này không nên tự bổ sung vitamin hay tự ngưng thuốc, mà cần xét nghiệm đông máu theo chỉ định.

3. Bệnh gan ảnh hưởng đến yếu tố đông máu

Gan không chỉ chuyển hóa chất độc, mà còn tạo nhiều protein liên quan đến đông máu. Khi gan bị tổn thương nặng hoặc bệnh gan mạn tính, cơ thể có thể thiếu yếu tố đông máu, dễ bầm tím hoặc chảy máu hơn. Một số người còn có vàng da, vàng mắt, bụng to, phù chân, mệt, ngứa, nước tiểu sẫm màu.

Điểm dễ bỏ qua là vết bầm chỉ là một biểu hiện ngoài da, trong khi vấn đề chính nằm ở khả năng tổng hợp chất đông máu và chức năng gan. Nếu bầm tím không rõ lý do xuất hiện cùng vàng da, mệt kéo dài, đau tức hạ sườn phải, bụng trướng hoặc tiền sử uống rượu nhiều/viêm gan, nên đi khám thay vì chỉ thoa dầu tan bầm.

Gan tham gia vào quá trình đông máu, nên bệnh gan nặng có thể làm cơ thể dễ bầm hoặc chảy máu hơn.

4. Bệnh máu ác tính như leukemia

Leukemia và một số bệnh lý tủy xương có thể ảnh hưởng đến sản xuất tế bào máu, trong đó có tiểu cầu. Khi tiểu cầu giảm hoặc chức năng máu bất thường, người bệnh có thể dễ bầm tím, chảy máu nướu, chảy máu cam, mệt, sốt, nhiễm trùng lặp lại, sụt cân, đổ mồ hôi đêm hoặc đau xương.

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society) nêu các triệu chứng của leukemia có thể bao gồm mệt mỏi, sốt, nhiễm trùng, dễ bầm tím hoặc chảy máu, chảy máu cam thường xuyên và chảy máu nướu. Nếu vết bầm xuất hiện nhiều, không nhớ va chạm, kèm mệt lả, sốt kéo dài, xanh xao, nổi hạch hoặc sụt cân, cần đi khám sớm.

Không nên hiểu rằng cứ bầm tím là ung thư máu. Đây là nguyên nhân ít gặp hơn nhiều so với va chạm, thuốc hoặc tuổi tác. Nhưng vì hậu quả nghiêm trọng, nhóm dấu hiệu đi kèm cần được nhận diện.

5. Thiếu vitamin C, K, B12 hoặc rối loạn dinh dưỡng kéo dài

Một số thiếu hụt dinh dưỡng có thể làm mạch máu yếu hơn hoặc ảnh hưởng đến quá trình tạo máu/đông máu. Vitamin C giúp duy trì mô liên kết và thành mạch; vitamin K tham gia đông máu; vitamin B12 hỗ trợ tạo tế bào máu. Khi thiếu hụt kéo dài, cơ thể có thể dễ bầm hơn, chảy máu nướu, mệt, da xanh, tê bì hoặc vết thương lâu lành.

Phòng khám Cleveland (Cleveland Clinic) cho biết thiếu vitamin C, K và B12 là những thiếu hụt dinh dưỡng có thể dẫn đến dễ bầm tím, do vitamin C giúp giữ mạch máu khỏe, vitamin K hỗ trợ đông máu và vitamin B12 hỗ trợ tạo tế bào máu. Nhóm nguy cơ gồm người ăn kiêng quá mức, ăn uống nghèo nàn, người lớn tuổi, người có bệnh tiêu hóa kém hấp thu hoặc sử dụng thuốc ảnh hưởng hấp thu.

Bầm tím không rõ lý do nên được nhìn cùng triệu chứng đi kèm, không nên tự kết luận chỉ từ một vết bầm.

Khi nào cần đi khám?

Nên đi khám nếu vết bầm xuất hiện nhiều không rõ lý do, bầm to bất thường, bầm ở thân mình/lưng/mặt, bầm kèm chảy máu cam/chảy máu nướu/rong kinh, có chấm xuất huyết li ti, sốt, mệt, sụt cân, nổi hạch, vàng da hoặc đang dùng thuốc chống đông/aspirin/corticosteroid. Bác sĩ có thể chỉ định công thức máu, tiểu cầu, xét nghiệm đông máu, chức năng gan và các xét nghiệm khác tùy tình huống.

Nốt bầm tím không rõ lý do không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ nếu xuất hiện nhiều hoặc đi kèm chảy máu, mệt, sốt, sụt cân, vàng da. Các vấn đề như giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu, bệnh gan, bệnh máu ác tính hoặc thiếu vitamin kéo dài đều có thể liên quan.

Nếu gần đây bạn thường xuyên thấy vết bầm mới mà không nhớ va chạm, hãy chụp lại, ghi ngày xuất hiện và theo dõi triệu chứng đi kèm. Thông tin này rất hữu ích khi đi khám.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin