Phù chân là gì và vì sao thường rõ hơn vào cuối ngày?

Phù là tình trạng dịch bị giữ lại trong mô. Ở chân, dịch dễ dồn xuống thấp do trọng lực, nhất là sau một ngày đứng hoặc ngồi lâu. Vì vậy, nhiều người sáng ngủ dậy chân bình thường, nhưng chiều tối thấy cổ chân, bàn chân hoặc bắp chân sưng hơn.

Mayo Clinic mô tả phù là tình trạng sưng do quá nhiều dịch bị giữ trong mô cơ thể; phù có thể ảnh hưởng đến chân, mắt cá, bàn chân, tay, mặt hoặc bụng. Ngồi hoặc giữ một tư thế quá lâu, ăn quá nhiều muối, dùng một số thuốc hoặc bệnh lý tim, thận, gan đều có thể liên quan. Cleveland Clinic cũng định nghĩa phù là sưng do dịch bị mắc kẹt trong mô, thường gặp ở bàn chân, mắt cá và cẳng chân; phù có thể xảy ra ở nhiều người nhưng hay gặp hơn ở người có bệnh tim, gan, thận, phụ nữ mang thai, người trên 65 tuổi hoặc người đứng lâu.

Điểm quan trọng là phù chân không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ nếu nó lặp lại, nặng dần hoặc đi kèm triệu chứng khác. Cần nhìn vào bối cảnh: phù hai bên hay một bên, có đau không, ấn lõm không, có khó thở không, có tiểu ít không, gần đây có dùng thuốc mới không.

Lý do 1: Ngồi lâu hoặc đứng lâu làm dịch dồn xuống chân

Đây là lý do rất phổ biến ở dân văn phòng, tài xế, nhân viên bán hàng, giáo viên, người đi máy bay/xe đường dài. Khi bạn ngồi hoặc đứng lâu, cơ bắp chân ít co bóp. Trong khi đó, bắp chân vốn hoạt động như một “máy bơm” giúp đẩy máu và dịch về tim. Khi máy bơm này ít hoạt động, dịch dễ ứ lại ở mắt cá và bàn chân.

Mayo Clinic cho biết sưng chân có thể xảy ra do đứng hoặc ngồi quá lâu, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng hơn; sưng chân do dịch tích tụ được gọi là phù ngoại biên. Cleveland Clinic nhắc rằng trọng lực khiến dịch tự nhiên dồn xuống tay, chân, bàn chân nếu ngồi hoặc đứng một chỗ quá lâu; điều này cũng có thể làm nặng thêm phù do bệnh nền.

Dấu hiệu gợi ý phù do tư thế là phù nhẹ hai bên, rõ hơn cuối ngày, giảm sau khi kê cao chân, ngủ qua đêm hoặc đi lại. Không đau nhiều, không đỏ nóng, không khó thở. Cách xử lý là đứng dậy đi lại mỗi 45-60 phút, xoay cổ chân, nhón gót, tránh ngồi vắt chân lâu và kê chân nhẹ khi nghỉ.

Ngồi lâu làm bắp chân ít hoạt động, khiến dịch dễ dồn xuống bàn chân và mắt cá vào cuối ngày.

Lý do 2: Ăn mặn khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn

Bữa ăn nhiều muối có thể làm cơ thể giữ nước, khiến tay chân nặng hơn, mặt hơi phù hoặc mắt cá chân sưng nhẹ. Với gia đình Việt, nguồn muối không chỉ đến từ muối trắng mà còn từ nước mắm, nước tương, đồ kho, dưa muối, mì gói, đồ chế biến sẵn và đồ ăn ngoài.

Phù do ăn mặn thường rõ hơn khi kết hợp với ngồi lâu, thời tiết nóng hoặc uống ít nước. Người có tăng huyết áp, bệnh thận, suy tim hoặc đang dùng thuốc cần cẩn thận hơn vì khả năng xử lý muối – nước có thể kém hơn người khỏe mạnh.

Cách kiểm tra tại nhà là nhìn lại 24 giờ trước khi phù: hôm đó có ăn mặn hơn không, uống rượu bia không, ăn khuya không, ngồi lâu không. Nếu phù nhẹ và giảm khi ăn nhạt hơn vài ngày, đây là tín hiệu cơ thể khá rõ. Nhưng nếu phù vẫn tăng dù đã giảm muối, cần tìm nguyên nhân khác.

Lý do 3: Tĩnh mạch chân hoạt động kém hoặc suy giãn tĩnh mạch

Tĩnh mạch đưa máu từ chân về tim. Bên trong tĩnh mạch có van giúp máu đi một chiều. Khi van yếu, máu dễ ứ lại ở chân, gây nặng chân, phù mắt cá, đau âm ỉ, nổi tĩnh mạch xanh tím hoặc chuột rút ban đêm.

Phù do tĩnh mạch thường rõ hơn khi đứng lâu, ngồi lâu, cuối ngày; giảm khi kê cao chân. Người thừa cân, phụ nữ từng mang thai, người đứng lâu, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình suy giãn tĩnh mạch dễ gặp hơn.

Nếu chỉ phù nhẹ, vận động bắp chân, đi bộ đều, tránh đứng/ngồi bất động lâu và kê chân có thể giúp giảm triệu chứng. Một số người cần vớ áp lực y khoa, nhưng nên dùng đúng loại và đúng chỉ định, nhất là khi có bệnh mạch máu ngoại biên.

Bắp chân co bóp giúp máu trở về tim, nên vận động nhẹ có thể giảm ứ dịch do ngồi hoặc đứng lâu.

Lý do 4: Tim, thận hoặc gan xử lý dịch kém hơn

Khi tim bơm máu kém, thận lọc và cân bằng muối nước kém, hoặc gan giảm tạo protein máu, dịch có thể thoát ra mô và gây phù. Đây là nhóm cần để ý hơn vì phù không chỉ là vấn đề ở chân.

Mayo Clinic cho biết bệnh thận có thể khiến dịch và muối tích tụ trong máu; phù liên quan bệnh thận thường xuất hiện ở chân và quanh mắt. Mayo Clinic cũng liệt kê suy tim sung huyết và xơ gan trong các nguyên nhân có thể gây phù. American Kidney Fund cũng ghi nhận phù là triệu chứng phổ biến của bệnh thận, đặc biệt ở chân, bàn chân và quanh mắt.

Dấu hiệu gợi ý phù do bệnh nền gồm phù hai chân tăng dần, khó thở khi nằm, mệt bất thường, tiểu ít, phù quanh mắt buổi sáng, tăng cân nhanh vài ngày, bụng chướng, chán ăn hoặc huyết áp tăng. Nếu phù đi kèm khó thở, đau ngực, tím tái, lơ mơ, cần đi khám/cấp cứu sớm.

Lý do 5: Thuốc đang dùng có thể làm giữ nước

Một số thuốc có thể gây phù như thuốc huyết áp nhóm chẹn kênh canxi, thuốc chống viêm không steroid, corticosteroid, một số thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc hormone hoặc thuốc chống trầm cảm. Không phải ai dùng cũng phù, và không nên tự ngưng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ.

Điểm cần làm là ghi lại thời điểm phù bắt đầu có trùng với thời điểm dùng thuốc mới, tăng liều hoặc đổi thuốc không. Nếu phù nhẹ nhưng khó chịu, bác sĩ có thể cân nhắc chỉnh liều, đổi thuốc hoặc kiểm tra thêm tim, thận, gan tùy tình huống.

Mayo Clinic cũng nêu một số thuốc có thể gây phù, gồm thuốc huyết áp, thuốc chống viêm không steroid, steroid, estrogen và một số thuốc điều trị đái tháo đường. Vì vậy, tủ thuốc là một phần cần rà lại khi chân sưng cuối ngày.

Khi nào phù chân không nên chờ?

Nên đi khám sớm nếu phù một bên chân, đau, đỏ, nóng, căng bắp chân; phù kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu; phù tăng nhanh; phù kèm tiểu ít, phù mặt; hoặc phù kéo dài nhiều ngày không giảm. Phù một bên đau nóng có thể liên quan đến huyết khối tĩnh mạch sâu, nhất là sau chuyến đi dài, phẫu thuật, nằm lâu, mang thai/sau sinh hoặc dùng thuốc hormone.

Phù một bên, đau đỏ hoặc kèm khó thở là dấu hiệu không nên tự xử lý tại nhà.

Phù chân cuối ngày có thể chỉ đến từ ngồi lâu, đứng lâu, ăn mặn hoặc thời tiết nóng. Nhưng nó cũng có thể liên quan đến suy giãn tĩnh mạch, thuốc đang dùng, bệnh tim, thận hoặc gan. Cách an toàn là quan sát kiểu phù, thời điểm phù và triệu chứng đi kèm, thay vì chỉ xoa bóp hoặc ngâm chân cho qua.

Tối nay, nếu thấy vớ hằn sâu hoặc giày chật hơn, hãy thử ghi lại hôm đó bạn ngồi bao lâu, ăn mặn không và phù có giảm sau khi kê chân không. Những chi tiết nhỏ này giúp bạn biết khi nào chỉ cần đổi thói quen, khi nào nên đi khám.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin