Hợp tác quảng cáo

Sự cố phòng thí nghiệm ở Nga và mối nguy dịch hạch âm thầm rình rấp nhân loại

3:30 PM | 08/10/2026 -
Khỏe +

Sự cố một nữ kỹ thuật viên phòng thí nghiệm tại Nga tử vong nghi do nhiễm dịch hạch khiến gần 200 người phải nhập viện theo dõi khẩn cấp đã dấy lên mối lo ngại toàn cầu. Dù là căn bệnh của quá khứ, dịch hạch thể phổi vẫn là mối đe dọa sinh học cực kỳ nguy hiểm.

Bóng ma "Cái chết Đen" trong lịch sử và sự tồn tại dai dẳng trong tự nhiên

Khi nhắc đến dịch hạch, lịch sử nhân loại vẫn chưa quên thảm họa "Cái chết Đen" hoành hành vào thế kỷ XIV tại châu Âu. Chỉ trong vòng vài năm, đại dịch này đã xóa sổ gần một phần ba dân số châu Âu lúc bấy giờ, biến những thành phố sầm uất thành những vùng đất chết. Tên gọi "Cái chết Đen" xuất phát từ biểu hiện lâm sàng đặc trưng của bệnh: các hạch huyết thanh sưng to, hoại tử đen sẫm và hiện tượng xuất huyết dưới da làm toàn thân người bệnh biến màu tối sầm trước khi tử vong.

Thế nhưng, trái với suy nghĩ của nhiều người rằng dịch hạch đã vĩnh viễn bị tiêu diệt nhờ sự ra đời của kháng sinh và hạ tầng vệ sinh hiện đại, vi khuẩn gây bệnh - Yersinia pestis - chưa bao giờ biến mất khỏi Trái Đất. Chúng vẫn âm thầm tồn tại trong các "ổ dịch tự nhiên" (natural foci) trên toàn thế giới, bao gồm các loài động vật gặm nhấm hoang dã như chuột, sóc đất, chó cống và loài bọ chét ký sinh trên chúng.

Vi khuẩn Yersinia pestis là một trực khuẩn hình que, gram âm, thuộc họ Enterobacteriaceae. Chúng sở hữu một hệ thống độc tố cực kỳ tinh vi, có khả năng vô hiệu hóa hệ miễn dịch tự nhiên của vật chủ chỉ trong vài giờ sau khi xâm nhập. Khi điều kiện thời tiết biến đổi hoặc khi con người tiếp xúc gần với các loài động vật hoang dã mang mầm bệnh, vi khuẩn dịch hạch lại có cơ hội vượt ranh giới loài để tấn công con người.

Su co phong thi nghiem o Nga va moi nguy dich hach am tham rinh rap nhan loai

Hình mô phỏng trực khuẩn Yersinia pestis – tác nhân sinh học gây ra bệnh dịch hạch.

Giải mã Dịch hạch thể phổi: "Sát thủ" nguy hiểm nhất trong các thể bệnh

Trong y khoa, bệnh dịch hạch được chia thành ba thể chính dựa trên đường xâm nhập và cơ quan bị tàn phá: Dịch hạch thể hạch (phổ biến nhất, lây qua vết bọ chét cắn), Dịch hạch thể nhiễm trùng huyết (vi khuẩn đi thẳng vào máu), và Dịch hạch thể phổi (Pneumonic Plague) - thể bệnh nguy hiểm nhất và cũng chính là nguyên nhân gây ra sự cố khẩn cấp tại Nga.

Dịch hạch thể phổi có thể xuất hiện theo hai con đường:

  • Thể phổi thứ phát: Bệnh nhân ban đầu bị nhiễm dịch hạch thể hạch hoặc nhiễm trùng huyết, vi khuẩn theo dòng máu di chuyển đến định cư và phá hủy mô phổi.

  • Thể phổi nguyên phát: Đây là hình thức đáng sợ nhất, xảy ra khi một người hít trực tiếp các giọt bắn hô hấp chứa vi khuẩn Yersinia pestis do người hoặc động vật mắc bệnh ho, xì mũi hoặc hắt hơi ra không khí.

Điều làm cho dịch hạch thể phổi trở thành "cơn ác mộng" truyền nhiễm chính là khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp mà không cần đến vật trung gian truyền bệnh là bọ chét. Khi vi khuẩn đi vào phế nang, chúng nhân lên với tốc độ phi mã và tiết ra các độc tố gây hoại tử nhu mô phổi cấp tính.

Thời gian ủ bệnh của dịch hạch thể phổi cực kỳ ngắn, chỉ từ 1 đến 3 ngày, thậm chí trong một số trường hợp nặng chỉ tính bằng giờ. Bệnh khởi phát đột ngột với các triệu chứng sốt cao rét run, đau đầu dữ dội, tức ngực, khó thở và ho ra đờm lẫn máu tươi có màu đỏ bọt. Nếu không được phát hiện và điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu trong vòng 24 giờ đầu tiên kể từ khi xuất hiện triệu chứng phế quản, tỷ lệ tử vong của dịch hạch thể phổi tiến gần mốc 100%. Bệnh nhân nhanh chóng rơi vào trạng thái suy hô hấp cấp, sốc nhiễm trùng và tử vong.

Su co phong thi nghiem o Nga va moi nguy dich hach am tham rinh rap nhan loai

Khả năng lây qua giọt bắn hô hấp khiến dịch hạch thể phổi yêu cầu quy trình cách ly và bảo hộ y tế nghiêm ngặt.

Bài học từ sự cố phòng thí nghiệm và công tác phòng dịch hiện đại

Sự cố nữ kỹ thuật viên tại viện nghiên cứu ở Nga tử vong trong quá trình thao tác với mẫu bệnh phẩm đã gióng lên hồi chuông cảnh báo đỏ về quy trình an toàn sinh học. Việc gần 200 người từng tiếp xúc gần phải lập tức cách ly và dùng kháng sinh dự phòng cho thấy mức độ lây lan khủng kíp của thể bệnh này nếu để xẩy ra lỗ hổng kiểm soát.

Bộ Y tế Việt Nam cũng như các tổ chức y tế thế giới luôn duy trì mức độ giám sát cao đối với dịch hạch. Trong bối cảnh giao thương toàn cầu phát triển mạnh mẽ, một mầm bệnh xuất hiện ở quốc gia này hoàn toàn có thể di chuyển đến quốc gia khác chỉ sau một chuyến bay.

Để chủ động phòng chống dịch hạch, ngành y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh môi trường:

  • Diệt chuột, diệt bọ chét thường xuyên tại nơi ở và nơi làm việc.

  • Tuyệt đối không tiếp xúc, không bắt, không ăn thịt các loài động vật gặm nhấm hoang dã (như sóc, chuột rừng).

  • Khi phát hiện có hiện tượng chuột chết hàng loạt bất thường, cần báo ngay cho cơ quan y tế địa phương để xử lý hóa chất.

  • Khi có các biểu hiện sốt, nổi hạch hoặc ho ra máu sau khi đi từ vùng có dịch về, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, cách ly và điều trị kịp thời.

Mặc dù y học hiện đại đã sở hữu các loại kháng sinh hiệu quả như Streptomycin, Gentamicin hay Doxycycline để chữa trị dịch hạch, nhưng sự cảnh giác và tinh thần tuân thủ quy trình an toàn sinh học vẫn là lá chắn duy nhất giúp nhân loại không lặp lại thảm họa lịch sử.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Tin cùng chuyên đề

TIN KHÁC

Thuốc và sức khỏe

Dinh dưỡng

Làm đẹp