Nhiều người duy trì thói quen xối nước lạnh vào sáng sớm để cơ thể tỉnh táo bắt đầu ngày mới. Tuy nhiên, khi các khối cơ và bao khớp chưa kịp làm ấm sau một đêm dài bất động, thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ khiến hệ thống dây chằng co cứng và ổ khớp dần thoái hóa.
Trào lưu tắm nước lạnh vào buổi sáng (Cold Shower) đang được rất nhiều người trẻ và người tập thể hình hưởng ứng mạnh mẽ. Nhiều người tin rằng việc xối nước mát lạnh ngay sau khi ngủ dậy sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim, bơm oxy đến các cơ quan và mang lại tinh thần sảng khoái tột độ để bắt đầu ngày làm việc. Dưới góc độ sinh lý học tuần hoàn, việc tiếp xúc với nước mát có thể mang lại một số lợi ích nhất định nếu cơ thể đã được làm ấm và thực hiện đúng kỹ thuật.
Tuy nhiên, đối với hệ thống vận động – bao gồm các khối cơ, dây chằng, bao hoạt dịch và sụn khớp – nhiệt độ lạnh vào sáng sớm lại là một "cú sốc" vật lý mang tính tàn phá âm thầm. Cơ thể sau một đêm ngủ dài từ 6 đến 8 tiếng ở trạng thái bất động, nhiệt độ thân nhiệt trung tâm thường hạ xuống mức thấp nhất trong ngày, lượng máu lưu thông đến các chi và ổ khớp đang ở mức tối thiểu, dịch khớp quánh đặc lại. Nếu bạn đưa một dòng nước lạnh xối thẳng vào cơ thể mà không có bước đệm thích nghi, hệ thống cơ xương khớp sẽ phải chịu những tổn thương vi thể tích tụ theo năm tháng.
Dưới đây là 4 thói quen tắm nước lạnh vào sáng sớm đang âm thầm bào mòn khớp gối, đốt sống cổ và các dây chằng của bạn:
Đây là thói quen nguy hiểm nhất nhưng lại rất nhiều người mắc phải vì muốn "tỉnh ngủ cấp tốc". Khi vừa tỉnh giấc, các khối cơ bao quanh cột sống và các ổ khớp lớn (như khớp gối, khớp vai, khớp háng) vẫn đang trong trạng thái nghỉ ngơi, các sợi collagen trong cấu trúc dây chằng đang co ngắn lại và kém đàn hồi.
Khi một lượng nước lạnh (nhiệt độ dưới 20°C) dội đột ngột lên da, các thụ thể cảm nhận nhiệt độ lập tức truyền tín hiệu báo động khẩn cấp về tủy sống và não bộ. Phản xạ tự vệ nguyên thủy của cơ thể là kích hoạt sự co mạch ngoại biên dữ dội để giữ nhiệt cho các cơ quan nội tạng sinh tồn. Các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng màng hoạt dịch khớp và dây chằng bị co thắt chặt lại trong tích tắc, làm nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất đến sụn khớp bị cắt đứt tạm thời.
Đồng thời, để ngăn nhiệt lượng thoát ra ngoài, toàn bộ các nhóm cơ quanh khớp sẽ bị kích thích co rút mạnh mẽ trong vô thức. Sự co thắt cơ đột ngột này tạo ra một lực siết cơ học đè ép các đầu xương lại gần nhau, làm màng bao hoạt dịch bị kẹp chặt. Lặp đi lặp lại hành vi này mỗi sáng sẽ khiến các sợi dây chằng bị mất dần độ dẻo dai, trở nên xơ cứng, giòn và rất dễ bị rách rưới vi thể khi bạn bắt đầu các hoạt động đi lại hoặc mang vác vật nặng trong ngày.
 |
Dội nước lạnh đột ngột khi vừa ngủ dậy khiến các mạch máu quanh ổ khớp co thắt dữ dội, làm dây chằng co cứng mất độ đàn hồi.
Nhiều người có thói quen đứng dưới vòi hoa sen và để dòng nước lạnh xối xả trực tiếp vào vùng gáy, đỉnh đầu hoặc chĩa thẳng vòi xịt vào hai bên khớp gối, khớp vai để "massage cho đã". Đây là một sai lầm nghiêm trọng về giải phẫu học cơ thể.
Vùng cổ gáy và các khớp lớn như khớp gối, khớp cổ chân là những vùng có lớp da mỏng, lớp mỡ dưới da rất mỏng và các ổ khớp nằm ngay sát bề mặt ngoài của cơ thể. Khác với vùng bụng hay mông có lớp cơ và mỡ dày che chắn, các bao khớp ở vùng này gần như tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ môi trường.
Khi dòng nước lạnh tác động liên tục vào bao khớp, dịch hoạt dịch (chất bôi trơn sinh học giúp các đầu sụn trượt êm lên nhau) sẽ bị hạ nhiệt độ. Giống như dầu ăn khi gặp lạnh sẽ bị đông đặc lại, dịch khớp khi bị lạnh sẽ tăng độ nhớt, trở nên quánh đặc và giảm hẳn khả năng bôi trơn.
Khi dịch khớp bị đông quánh, sự ma sát giữa các bề mặt sụn khớp sẽ tăng lên gấp nhiều lần. Mỗi cử động xoay cổ hay gập duỗi gối lúc này sẽ tạo ra lực cọ xát trực tiếp bào mòn lớp sụn trong suốt bao bọc đầu xương. Người bệnh sẽ bắt đầu nghe thấy những tiếng lạo xạo trong khớp, cảm giác khớp bị kẹt cứng, đau buốt mỗi khi bước chân xuống cầu thang vào buổi sáng.
Nhiều người lầm tưởng tắm nước lạnh càng lâu thì cơ thể càng tôi luyện được sức chịu đựng dẻo dai. Họ đứng ngâm mình dưới làn nước lạnh suốt 15 đến 20 phút, trong khi cửa thông gió phòng tắm mở toang đón luồng gió sớm.
Thời gian tiếp xúc với nhiệt độ lạnh kéo dài sẽ đẩy cơ thể từ trạng thái co mạch thích nghi sang trạng thái hạ thân nhiệt cục bộ mô sâu. Khi nhiệt độ quanh ổ khớp duy trì ở mức thấp quá lâu, quá trình chuyển hóa tế bào tại sụn khớp bị đình trệ hoàn toàn. Các tế bào sụn (chondrocytes) không thể tổng hợp các phân tử proteoglycan và collagen tuýp II – những thành phần cốt lõi tạo nên độ đàn hồi và chịu lực của khớp.
Hơn thế nữa, tình trạng hạ nhiệt sâu kéo dài sẽ gây ra hiện tượng viêm vô khuẩn ở bao hoạt dịch khớp. Màng bao khớp bị kích ứng sẽ tiết ra các chất trung gian gây viêm như prostaglandin và cytokine, khiến khớp bị phù nề nhẹ từ bên trong. Người bệnh sẽ luôn có cảm giác các khớp ngón tay, ngón chân, cổ chân bị căng mỏi âm ỉ, nặng nề như bị buộc thêm chì, làm suy giảm tốc độ vận động suốt cả buổi sáng.
 |
Nhiễm lạnh kéo dài làm dịch khớp đông quánh, gây viêm màng hoạt dịch vô khuẩn và đẩy nhanh quá trình thoái hóa khớp.
Thói quen tắm xong chỉ lau người qua loa, để cơ thể ướt sũng hoặc mặc quần áo ẩm rồi bước ngay vào phòng bật máy lạnh hay ngồi trước quạt gió là sai lầm phổ biến ở người trẻ.
Hiện tượng bốc hơi nước là một quá trình thu nhiệt cực mạnh. Khi những giọt nước còn đọng lại trên da bốc hơi vào không khí, chúng sẽ rút cạn một lượng nhiệt lượng khổng lồ từ các mô nằm ngay dưới da, bao gồm cả các gân cơ và dây chằng bám quanh khớp. Nhiệt độ tại các khớp có thể bị kéo tụt xuống sâu hơn cả lúc bạn đang tắm.
Sự mất nhiệt kéo dài sau khi tắm kết hợp với luồng gió quạt sẽ gây ra hiện tượng co cứng cơ phản xạ (hội chứng cổ vai gáy cấp tính hoặc đau thắt lưng cấp tính). Các dây thần kinh cảm giác quanh bao khớp bị kích thích liên tục, dẫn đến những cơn đau nhói buốt, vẹo cổ không quay đầu được hoặc đau thắt lưng không cúi gập người được. Về lâu dài, các gân cơ bị co rút mạn tính sẽ làm lệch trục khớp tự nhiên, thúc đẩy gai xương phát triển và gây thoái hóa cột sống sớm.
Để bảo vệ hệ thống dây chằng và sụn khớp luôn dẻo dai mà vẫn duy trì được sự tỉnh táo vào mỗi sớm mai, bạn nên xây dựng một quy trình thích nghi khoa học:
Khởi động làm ấm khớp trước khi tắm: Sau khi rời giường, hãy dành ra 3 đến 5 phút thực hiện các động tác xoay cổ tay, cổ chân, vươn vai, gập duỗi gối nhẹ nhàng ngay trong phòng ngủ. Các động tác này giúp tim bơm máu làm ấm các khối cơ và kích thích tiết dịch bôi trơn ổ khớp.
Nguyên tắc làm quen nhiệt độ từ ngọn chi vào thân: Tuyệt đối không xối nước trực tiếp lên đầu hoặc ngực. Hãy xối nước làm ướt từ hai bàn chân, cẳng chân, đùi, rồi đến hai bàn tay, cánh tay trước để cơ thể làm quen với nhiệt độ, sau đó mới tắm toàn thân.
Nhiệt độ nước lý tưởng: Với khí hậu nhiệt đới gió mùa của Việt Nam, buổi sáng nên ưu tiên tắm nước có độ ấm nhẹ (khoảng 35–37°C tương đương thân nhiệt). Nếu muốn tắm nước mát, chỉ nên tắm vào mùa hè nắng nóng và nhiệt độ nước không nên chênh lệch quá 5°C so với nhiệt độ môi trường.
Thời gian tắm gói gọn: Không ngâm nước quá 5–7 phút vào buổi sáng. Bước ra khỏi phòng tắm phải dùng khăn bông khô mềm lau thật ráo nước trên toàn bộ cơ thể, đặc biệt là vùng gáy, thắt lưng, các nếp gấp khớp và sấy khô tóc ngay lập tức.
Hệ cơ xương khớp là bộ khung nâng đỡ toàn bộ vận động của cả cuộc đời. Đừng vì những trào lưu rèn luyện nhất thời mà ép các khớp xương và dây chằng non nớt phải chịu những cú sốc nhiệt lạnh khốc liệt mỗi sớm mai. Lắng nghe cơ thể, tắm rửa đúng cách và giữ ấm hợp lý chính là chìa khóa vàng giúp bạn sở hữu một hệ xương khớp vững chắc, không lo đau nhức khi thời tiết đổi mùa.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này
