FOMO không chỉ là “ham vui”, mà là trạng thái cảnh giác xã hội kéo dài

FOMO là viết tắt của Fear of Missing Out, nghĩa là nỗi sợ mình đang bỏ lỡ điều gì đó mà người khác đang có: một cuộc hẹn, một trend, một tin nóng, một cơ hội nghề nghiệp, một đoạn chat trong nhóm, một lời mời không có tên mình.

Về mặt cảm xúc, FOMO khiến người trẻ luôn có cảm giác cần kiểm tra. Về mặt thần kinh, nó giống trạng thái cảnh giác xã hội kéo dài: não liên tục quét xem mình có bị bỏ ngoài không, có chậm hơn người khác không, có lỡ điều gì quan trọng không. Khi trạng thái này lặp lại nhiều lần trong ngày, não rất khó nghỉ trọn vẹn.

Một bài tổng quan năm 2021 trên PMC mô tả FOMO có liên quan đến sử dụng mạng xã hội có vấn đề và các cảm xúc tiêu cực gắn với nhu cầu được thuộc về một nhóm.

Điều cần nói rõ: FOMO không làm hệ thần kinh “hỏng” chỉ sau vài ngày. Nhưng nó có thể làm hệ chú ý bị chia nhỏ, giấc ngủ bị trì hoãn, cảm xúc phụ thuộc vào phản hồi online và cơ thể khó bước vào trạng thái hồi phục.

Dấu hiệu thứ nhất: Tay tự mở điện thoại dù không có mục đích rõ ràng

Dấu hiệu rất dễ nhận ra là mở điện thoại gần như tự động. Không cần nhắn ai, không cần tìm tài liệu, không cần gọi điện, nhưng tay vẫn mở khóa màn hình. Vào mạng xã hội vài phút, thoát ra, rồi vài phút sau lại mở tiếp.

Cơ chế nằm ở vòng lặp phần thưởng không đoán trước. Mạng xã hội không cho phần thưởng đều đều. Có lúc là tin nhắn vui, có lúc là lượt thích, có lúc là video đúng gu, có lúc là tin nóng, có lúc chẳng có gì. Chính sự khó đoán này khiến não muốn kiểm tra tiếp. FOMO thêm vào một câu rất nhỏ nhưng dai: “Biết đâu mình vừa bỏ lỡ gì đó?”

Dấu hiệu này thường rõ khi đang học, làm việc hoặc nghỉ ngơi. Người trẻ định tập trung 30 phút nhưng cứ vài phút lại liếc điện thoại. Không hẳn vì thiếu năng lực, mà vì hệ chú ý bị kéo bởi khả năng có tín hiệu xã hội mới.

FOMO khiến hành vi kiểm tra điện thoại trở thành phản xạ tự động hơn là nhu cầu thật sự.

Dấu hiệu thứ hai: Luôn thấy mình chậm hơn, kém vui hơn hoặc ít thành tựu hơn người khác

FOMO thường đi cùng cảm giác người khác đang sống tốt hơn: bạn bè đi du lịch, đồng nghiệp có dự án mới, người cùng tuổi mua nhà, ai đó có mối quan hệ đẹp, nhóm bạn có cuộc vui không có mình. Não chỉ nhìn thấy phần được chọn lọc để đăng lên, nhưng lại dễ phản ứng như thể đó là toàn bộ sự thật.

Từ đó, người trẻ dễ rơi vào vòng so sánh: mình đang tụt lại không, mình có nên làm nhiều hơn không, có phải mình đang bỏ lỡ tuổi trẻ không. Động lực phát triển bản thân là điều tốt, nhưng nếu động lực luôn đi kèm sợ hãi và so sánh, hệ thần kinh khó cảm thấy an toàn.

Dấu hiệu thứ ba: Khó tập trung sâu, não như đang mở quá nhiều tab

FOMO khiến não luôn để dành một phần tài nguyên cho khả năng có chuyện mới. Đang đọc sách vẫn muốn kiểm tra tin nhắn. Đang làm bài vẫn mở group chat. Đang ăn vẫn xem story. Đang nghỉ vẫn thấy cần cập nhật tin tức. Kết quả là não ít có cơ hội đi vào trạng thái tập trung sâu.

Người trẻ có thể cảm thấy cả ngày rất bận, đầu óc luôn chạy, nhưng cuối ngày lại không có việc gì hoàn thành trọn vẹn. Đọc một đoạn văn phải đọc lại nhiều lần. Xem video dài thấy sốt ruột. Làm việc 20 phút đã thấy bứt rứt. Đây là dấu hiệu hệ chú ý bị chia nhỏ.

Nghiên cứu của Elhai và cộng sự trên sinh viên Trung Quốc ghi nhận FOMO liên quan đáng kể đến tần suất dùng smartphone và mức độ sử dụng smartphone có vấn đề; FOMO cũng đóng vai trò trung gian giữa lo âu và cả tần suất dùng điện thoại lẫn mức dùng điện thoại có vấn đề.

FOMO làm sự chú ý bị chia nhỏ, khiến não khó đi vào trạng thái tập trung sâu.

Dấu hiệu thứ tư: Mất ngủ vì sợ bỏ lỡ tin nhắn, trend hoặc cuộc trò chuyện

FOMO thường mạnh vào buổi tối. Đây là lúc cơ thể cần hạ nhịp để ngủ, nhưng điện thoại lại mở ra quá nhiều ứng dụng xã hội với mục đích cập nhật thông tin. Câu “xem thêm 5 phút thôi” rất dễ kéo thành 30 phút hoặc 1 tiếng.

Nghiên cứu trên Frontiers in Psychiatry về sinh viên Trung Quốc ghi nhận tỷ lệ rối loạn giấc ngủ là 15,98%. Nghiên cứu cũng phân tích mối liên hệ giữa cảm xúc tiêu cực, FOMO, nghiện smartphone và chất lượng giấc ngủ, cho thấy FOMO/smartphone addiction là các mắt xích đáng chú ý trong giấc ngủ kém.

Mất ngủ do FOMO không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng lo âu rõ rệt. Nó có thể bắt đầu bằng “lỡ có ai nhắn thì sao”, “trend này mai xem thì muộn mất”, “group đang vui quá”. Sau đó, não vẫn sáng vì vừa nhận quá nhiều thông tin. Sáng hôm sau thiếu ngủ làm khả năng kiểm soát xung động giảm, và vòng lặp kiểm tra điện thoại lại tiếp tục.

Dấu hiệu thứ năm: Tâm trạng phụ thuộc mạnh vào phản hồi online

Dấu hiệu thứ năm là cảm xúc lên xuống theo thông báo. Một bài đăng ít tương tác khiến hụt hẫng. Tin nhắn bị "xem" làm bồn chồn, một bình luận tiêu cực có thể làm cả ngày mất căng thẳng.

Khi phản hồi online trở thành thước đo giá trị cá nhân, hệ thần kinh rất khó ổn định. Não liên tục quét xem mình có được chú ý không, có được chấp nhận không, có bị bỏ ngoài không. Điều này làm đời sống cảm xúc phụ thuộc vào các tín hiệu ngắn, nhanh và không chắc chắn.

Một nghiên cứu trên Frontiers in Psychiatry cho thấy FOMO có liên hệ với nghiện smartphone và chất lượng giấc ngủ ở sinh viên; đây là một ví dụ cho thấy FOMO không chỉ nằm ở cảm xúc, mà còn chạm đến hành vi số và nhịp hồi phục của cơ thể.

Khi cảm xúc phụ thuộc vào phản hồi online, hệ thần kinh khó có khoảng nghỉ thật sự

FOMO không chỉ là sợ bỏ lỡ một buổi đi chơi. Nó có thể biểu hiện qua thói quen kiểm tra điện thoại vô thức, cảm giác luôn chậm hơn người khác, khó tập trung, mất ngủ và tâm trạng phụ thuộc vào phản hồi online. Điểm cốt lõi không phải là xóa sạch mạng xã hội, mà là lấy lại quyền chủ động: mình dùng điện thoại vì cần, hay vì đang bị nỗi sợ bỏ lỡ kéo đi?

Tối nay, hãy thử đặt điện thoại xa giường 30 phút trước khi ngủ và ghi lại cảm giác bứt rứt nếu có. Chính cảm giác đó là manh mối rất thật cho thấy FOMO đang tác động đến hệ thần kinh của bạn đến mức nào.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. 

Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này

Quỳnh Giang

Theo Người đưa tin