Sự việc hy hữu một người đàn ông tử vong sau 3 ngày bị quả cầu lông đập trúng đầu trong lúc chơi thể thao đã dấy lên sự bàng hoàng trong cộng đồng. Tưởng va chạm nhẹ không nguy hiểm, bác sĩ cảnh báo hiện tượng "khoảng tỉnh" che đậy khối tụ máu não đang âm thầm phát triển.
Chấn thương sọ não có thể xảy ra khi đầu bị va đập mạnh trong sinh hoạt, tai nạn giao thông hoặc hoạt động thể thao. Trong đó, chấn thương sọ não kín là tình trạng tổn thương não do ngoại lực mà không có vết thương xuyên qua hộp sọ và màng cứng. Điều đáng lưu ý là người bị chấn thương sọ não kín có thể không có vết thương hở, thậm chí vẫn tỉnh táo và nói chuyện bình thường ngay sau tai nạn. Tuy nhiên, điều này không đủ để khẳng định não bộ hoàn toàn không bị tổn thương.
Khi đầu chịu một lực va chạm hoặc thay đổi tốc độ đột ngột, não có thể chuyển động bên trong hộp sọ, khiến các mô và mạch máu bị kéo căng hoặc tổn thương. Tùy mức độ chấn thương, người bệnh có thể bị chấn động não, dập não hoặc xuất huyết nội sọ. Hai dạng xuất huyết cần đặc biệt chú ý là tụ máu ngoài màng cứng, thường liên quan đến tổn thương mạch máu nằm giữa xương sọ và màng cứng, và tụ máu dưới màng cứng, xảy ra khi máu tích tụ giữa màng cứng và màng nhện. Những tổn thương này có thể gây chèn ép mô não nếu khối máu tụ phát triển lớn.
Một hiện tượng được nhắc đến trong y khoa là “khoảng tỉnh” (lucid interval). Đây là giai đoạn người bệnh tỉnh táo trở lại sau khi từng mất ý thức hoặc rối loạn ý thức ngay sau chấn thương, trước khi tình trạng thần kinh xấu đi. Hiện tượng này có thể gặp trong một số trường hợp tụ máu ngoài màng cứng, nhưng không phải người bệnh nào cũng trải qua. Một số người vẫn tỉnh táo liên tục, trong khi những trường hợp khác có thể suy giảm ý thức ngay từ đầu.
Nếu khối máu tụ tiếp tục lớn lên, áp lực trong hộp sọ có thể tăng và gây chèn ép các cấu trúc não quan trọng. Người bệnh có thể xuất hiện đau đầu tăng dần, nôn ói, lơ mơ hoặc yếu tay chân. Trong trường hợp nghiêm trọng, tình trạng chèn ép có thể dẫn đến tụt kẹt não, đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tụ máu nội sọ đều cần phẫu thuật, bởi phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước khối máu tụ, mức độ chèn ép và tình trạng thần kinh của người bệnh.
![]() |
Tụ máu ngoài màng cứng có thể gây chèn ép não sau chấn thương, ngay cả khi người bệnh không có vết thương hở ở đầu.
Cầu lông là môn thể thao có tốc độ di chuyển nhanh, trong đó quả cầu có thể đạt vận tốc rất cao ngay sau cú đập. Tuy nhiên, vận tốc không phải yếu tố duy nhất quyết định mức độ nguy hiểm của một cú va chạm. Khối lượng vật thể, năng lượng truyền đến cơ thể, thời gian tiếp xúc và vị trí chịu lực đều ảnh hưởng đến nguy cơ chấn thương. Vì quả cầu lông có khối lượng rất nhỏ và giảm tốc nhanh trong không khí, không thể chỉ dựa vào vận tốc của cú đập để kết luận rằng quả cầu có khả năng gây vỡ mạch máu não hoặc tụ máu nội sọ.
Trong thực tế, những chấn thương vùng đầu đáng lo ngại khi chơi thể thao thường liên quan đến va chạm mạnh giữa các vận động viên, té ngã đập đầu xuống nền sân hoặc bị dụng cụ thể thao tác động trực tiếp. Một cú va chạm vào đầu có thể gây chấn động não dù không có vết thương ngoài da. Tuy nhiên, tụ máu nội sọ nghiêm trọng là biến chứng ít gặp hơn và nguy cơ phụ thuộc vào cơ chế, mức độ chấn thương cùng các yếu tố sức khỏe của từng người.
Sau va chạm, nếu người chơi bị choáng, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn hoặc mất tập trung, cần ngừng chơi ngay và không trở lại trận đấu trong ngày khi nghi ngờ chấn động não. Người bệnh nên được nhân viên y tế đánh giá trước khi tiếp tục hoạt động thể thao. Nếu xuất hiện dấu hiệu thần kinh bất thường hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần được cấp cứu ngay thay vì chỉ xoa dầu, chườm lạnh hoặc tự theo dõi tại nhà.
![]() |
Chụp CT sọ não giúp phát hiện nhiều dạng xuất huyết nội sọ cấp tính khi người bệnh có chỉ định kiểm tra sau chấn thương.
Sau một cú va đập vào đầu, người bệnh có thể chỉ đau nhẹ hoặc choáng thoáng qua. Tuy nhiên, một số triệu chứng có thể xuất hiện muộn hoặc trở nên nghiêm trọng hơn trong những giờ tiếp theo. Vì vậy, người bị chấn thương đầu cần được đánh giá nguy cơ phù hợp, đặc biệt khi có mất ý thức, quên sự việc xảy ra, cơ chế va chạm mạnh hoặc đang sử dụng thuốc chống đông máu. Với trường hợp được bác sĩ cho về nhà theo dõi, nên có người lớn ở bên trong ít nhất 24 giờ đầu và tiếp tục chú ý các biểu hiện bất thường theo hướng dẫn y tế.
Năm dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác gồm:
Đau đầu ngày càng dữ dội: Cơn đau tăng dần, kéo dài hoặc không thuyên giảm, đặc biệt khi đi kèm những biểu hiện thần kinh khác.
Nôn ói nhiều lần: Nôn tái diễn sau chấn thương có thể là dấu hiệu cần đánh giá khẩn cấp, nhất là khi kèm đau đầu hoặc thay đổi ý thức.
Lơ mơ hoặc thay đổi hành vi: Người bệnh buồn ngủ bất thường, khó đánh thức, trả lời chậm, lú lẫn, kích động hoặc có biểu hiện không giống bình thường.
Đồng tử hai bên không đều hoặc thị giác thay đổi: Một bên đồng tử giãn lớn bất thường, nhìn đôi hoặc suy giảm thị lực mới xuất hiện sau chấn thương.
Yếu tay chân, co giật hoặc mất thăng bằng: Người bệnh đột ngột yếu một bên cơ thể, đi đứng loạng choạng, nói khó hoặc xuất hiện cơn co giật.
Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến khoa cấp cứu ngay. Không nên chờ đủ nhiều triệu chứng mới đi khám. Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc nghi ngờ chấn thương cổ, cần hạn chế di chuyển đầu và cổ không cần thiết, đồng thời làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.
Một số người lo lắng rằng sau mọi cú va chạm đầu đều phải chụp CT để loại trừ xuất huyết não. Thực tế, bác sĩ sẽ quyết định việc chụp dựa trên triệu chứng, khám thần kinh, cơ chế chấn thương và những yếu tố nguy cơ liên quan. CT sọ não là phương pháp quan trọng để phát hiện xuất huyết nội sọ cấp tính, nhưng không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi trường hợp chấn thương đầu nhẹ. Ngược lại, một kết quả CT bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn chấn động não.
Trong thời gian đầu sau chấn thương, người bệnh không nên tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn, đặc biệt nếu chưa loại trừ nguy cơ chảy máu nội sọ. Nếu cần giảm đau, có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về việc sử dụng paracetamol phù hợp. Người bệnh cũng nên tránh rượu bia, thuốc an thần không được chỉ định và các hoạt động có nguy cơ va đập đầu lần nữa.
Chấn thương sọ não kín có thể nguy hiểm dù bên ngoài không có vết thương rõ ràng, nhưng không phải mọi cú va chạm đều dẫn đến xuất huyết não. Điều quan trọng là không chủ quan khi người bệnh tỉnh táo trở lại, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và tìm kiếm hỗ trợ y tế đúng thời điểm. Theo dõi phù hợp và xử trí kịp thời sẽ giúp hạn chế nguy cơ bỏ sót những tổn thương nghiêm trọng.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Xem thêm: Chị em muốn có làn da căng mọng, hãy bổ sung 5 loại thực phẩm màu trắng giàu collagen này