Hợp tác quảng cáo

Tưởng không liên quan, nhưng ngồi lâu là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư đại trực tràng

4:00 PM | 26/10/2026 -
Khỏe +

Ngồi làm việc nhiều giờ liên tục, ít vận động và dành phần lớn thời gian trước màn hình tưởng chừng chỉ gây đau lưng, mỏi cổ hay tăng cân. Tuy nhiên, lối sống ít vận động còn liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính, trong đó có ung thư đại trực tràng. Đây là căn bệnh nguy hiểm có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Ung thư đại trực tràng diễn biến rất âm thầm, thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu và dễ nhầm với bệnh tiêu hóa thông thường. Trên toàn cầu, mỗi năm có khoảng 1,9 triệu trường hợp ung thư đại trực tràng mới được chẩn đoán, dẫn đến khoảng 935.000 ca tử vong, khiến nó trở thành nguyên nhân gây tử vong do ung thư đứng thứ ba trên thế giới. Tại Việt Nam, căn bệnh này có tốc độ gia tăng nhanh với gần 17.000 ca mắc mới mỗi năm, đứng thứ 4 trong các loại ung thư phổ biến.

Tuong khong lien quan, nhung ngoi lau la nguyen nhan hang dau gay ung thu dai truc trang

Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư ác tính có thể phòng ngừa và điều trị được nhiều nhất. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm đối với bệnh nhân ở giai đoạn sớm có thể đạt trên 90%, trong khi đó, tỷ lệ này giảm mạnh xuống dưới 15% đối với bệnh nhân ở giai đoạn muộn.

Quá trình chuyển hóa từ tế bào ruột bình thường thành tế bào ung thư thường mất từ ​​5 đến 15 năm. Khoảng thời gian này được xem là "cửa sổ vàng" để can thiệp. Tuy nhiên, hầu hết bệnh nhân không nhận biết được vấn đề ở giai đoạn đầu, và khi các triệu chứng như chảy máu trực tràng, đau bụng và sụt cân xuất hiện, bệnh thường đã ở giai đoạn giữa hoặc cuối. Câu hỏi đặt ra là, điều gì thực sự đẩy nhanh quá trình này?

6 nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư đại trực tràng cần biết

6. Thường xuyên ăn cay

Ớt, tiêu và các loại gia vị cay là thành phần quen thuộc trong bữa ăn của nhiều người. Tuy nhiên, ăn cay quá mức có thể gây nóng rát, đau bụng hoặc làm nặng thêm triệu chứng ở những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, mắc hội chứng ruột kích thích hoặc một số bệnh lý đường ruột. 

Dù vậy, cần phân biệt rõ giữa tác động của đồ ăn cay đối với triệu chứng tiêu hóa và nguy cơ ung thư. Trong một số mô hình nghiên cứu tiền lâm sàng, nồng độ capsaicin thấp có thể thúc đẩy khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư, trong khi nồng độ cao hơn lại cho thấy tác dụng ức chế. Mặt khác, ăn cay quá mức có thể gây nóng rát, đau bụng hoặc làm nặng thêm các triệu chứng tiêu hóa ở người nhạy cảm. Vì vậy, điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn ớt hay các gia vị cay khỏi khẩu phần, mà là sử dụng ở mức phù hợp với khả năng dung nạp của cơ thể. Đồng thời, cần ưu tiên chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thịt chế biến sẵn. Đây là những định hướng dinh dưỡng có cơ sở bằng chứng rõ ràng hơn trong phòng ngừa ung thư đại trực tràng.

5. Tiêu thụ rượu

Rượu được chuyển hóa trong cơ thể để tạo ra acetaldehyde, một chất gây ung thư đã được biết đến có thể trực tiếp làm tổn thương DNA của tế bào ruột. Việc tiêu thụ rượu lâu dài cũng làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột. Lượng rượu tiêu thụ càng nhiều và thời gian càng lâu, nguy cơ càng cao. 

4. Hút thuốc lá

Khói thuốc lá chứa hàng tá chất gây ung thư. Khi vào ruột qua đường máu, nó làm tổn thương DNA của tế bào ruột và phá vỡ sự cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột. Người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng cao hơn đáng kể so với người không hút thuốc. Nhiều người chỉ biết rằng hút thuốc gây hại cho phổi, nhưng họ không biết rằng ruột cũng đang bị tấn công.

3. Béo phì và rối loạn chuyển hóa 

Tuong khong lien quan, nhung ngoi lau la nguyen nhan hang dau gay ung thu dai truc trang

Thừa cân, béo phì, đặc biệt là tích tụ mỡ vùng bụng, có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng cao hơn.

Ít nhất một phần tư các trường hợp ung thư đại trực tràng có thể là do béo phì. Béo phì dẫn đến kháng insulin, giảm adiponectin và tăng leptin; những thay đổi này cùng nhau tạo ra một môi trường vi mô thuận lợi cho sự phát triển của tế bào ung thư. Sự tích tụ mỡ nội tạng đặc biệt nguy hiểm, hoạt động như một "nhà máy độc hại" liên tục giải phóng các yếu tố gây viêm.

2. Thường xuyên ăn thịt đỏ và các sản phẩm thịt chế biến sẵn 

Sắt heme trong thịt đỏ có thể xúc tác quá trình peroxy hóa lipid, tạo thành các chất cộng hợp DNA và kích hoạt con đường tín hiệu WNT, dẫn đến đột biến trong các gen ức chế khối u quan trọng như APC. Nitrosamine, được tạo ra trong quá trình ướp và hun khói thịt chế biến sẵn, được biết đến là chất gây ung thư.

Lượng thịt đỏ tiêu thụ hàng tuần nên được giới hạn ở mức 500 gram hoặc ít hơn, và nên tránh tối đa thịt chế biến sẵn. 

1. Ngồi lâu

Yếu tố nguy cơ hàng đầu là một hành vi mà vô số người thực hiện hàng ngày mà không hề nhận ra – ngồi lâu. Ngay cả khi tập thể dục thường xuyên, ngồi lâu vẫn là một yếu tố nguy cơ độc lập đối với ung thư đại trực tràng. Khi ngồi, nhu động ruột chậm lại, và phân lưu lại trong ruột lâu hơn, do đó làm tăng thời gian tiếp xúc giữa các chất gây ung thư và niêm mạc ruột.

Ngồi lâu cũng làm giảm tỷ lệ trao đổi chất tổng thể, thúc đẩy tình trạng kháng insulin và góp phần gây viêm mãn tính. Các nghiên cứu đã xác định hành vi ít vận động là một yếu tố nguy cơ rõ ràng đối với ung thư đại trực tràng khởi phát sớm. Ngồi tám tiếng ở văn phòng rồi nằm dài trên ghế sofa ở nhà lướt điện thoại có nghĩa là hệ tiêu hóa của bạn gần như ngừng hoạt động trong thời gian đó.

Một số người chạy bộ nửa tiếng mỗi ngày, nhưng dành phần lớn thời gian còn lại để ngồi. Do đó, tác dụng bảo vệ của việc tập thể dục có thể bị triệt tiêu bởi những tổn hại do ngồi lâu gây ra. Việc đứng dậy và vận động từ 5 đến 10 phút mỗi giờ có thể cải thiện đáng kể nhu động ruột.

Làm gì để giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng?

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, mỗi người vẫn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe bằng cách thay đổi thói quen hằng ngày.

Trước hết, hãy giảm thời gian ngồi liên tục. Người làm việc văn phòng nên đặt nhắc nhở để đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ trong ngày. Đồng thời, duy trì hoạt động thể chất đều đặn, hướng tới ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần nếu phù hợp với thể trạng. Khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới cũng nhấn mạnh việc hạn chế thời gian ít vận động và thay thế bằng hoạt động thể chất ở bất kỳ cường độ nào. 

Bên cạnh đó, cần duy trì cân nặng hợp lý, ăn đa dạng thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế thịt chế biến sẵn, không hút thuốc và giảm tiêu thụ rượu bia. Đây là những biện pháp góp phần kiểm soát nhiều yếu tố nguy cơ có thể thay đổi.

Đặc biệt, sàng lọc ung thư đại trực tràng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh. Một số polyp có thể được phát hiện và loại bỏ trước khi tiến triển thành ung thư. Độ tuổi bắt đầu sàng lọc phụ thuộc vào hướng dẫn áp dụng, tiền sử cá nhân và gia đình; người có nguy cơ cao có thể cần kiểm tra sớm hơn. 

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Ung thư đại trực tràng có thể không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh cần chú ý đến tình trạng thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, tiêu chảy hoặc táo bón dai dẳng, phân nhỏ bất thường, có máu trong phân, đau bụng không rõ nguyên nhân, mệt mỏi do thiếu máu hoặc sụt cân không chủ ý.

Những biểu hiện này không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư đại trực tràng, bởi chúng cũng có thể xuất phát từ các bệnh lý khác. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc có máu trong phân, người bệnh nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân. Không nên tự chẩn đoán hoặc trì hoãn việc kiểm tra sức khỏe.

Ngồi lâu là thói quen phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ vì không gây ra những biểu hiện rõ ràng ngay lập tức. Trong khi đó, thời gian ít vận động kéo dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính, bao gồm một số loại ung thư.

Đối với ung thư đại trực tràng, không có một nguyên nhân duy nhất giải thích mọi trường hợp mắc bệnh. Tuổi tác, yếu tố di truyền, chế độ ăn uống, cân nặng, hút thuốc, rượu bia và mức độ vận động đều cần được quan tâm.

Vì vậy, đừng đợi đến khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe. Hãy đứng dậy thường xuyên hơn, ăn uống khoa học, duy trì vận động và thực hiện sàng lọc theo khuyến nghị phù hợp. Những thay đổi nhỏ nhưng bền vững có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tật và bảo vệ sức khỏe đường ruột lâu dài.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin

Tin cùng chuyên đề

TIN KHÁC

Thuốc và sức khỏe

Dinh dưỡng

Làm đẹp