Cảm xúc và hệ miễn dịch: Mối liên hệ không còn là giả thuyết

Nghiên cứu khoa học cho thấy rằng các cảm xúc như giận dữ, sợ hãi và lo lắng ảnh hưởng đến nồng độ hormone thông qua các con đường căng thẳng sinh lý, từ đó làm thay đổi hoạt động của các tế bào miễn dịch và các mô hình phản ứng miễn dịch.

Cảm xúc không chỉ đơn thuần là những trải nghiệm tâm lý; chúng ảnh hưởng đến trạng thái sinh lý tổng thể của cơ thể thông qua các con đường nội tiết thần kinh.

Khi bạn cảm thấy tức giận, sợ hãi hoặc lo lắng dai dẳng, cơ thể sẽ khởi phát "phản ứng căng thẳng", kích hoạt trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến thượng thận (HPA) và thúc đẩy tuyến thượng thận giải phóng các hormone gây căng thẳng như cortisol.

Những hormone này có thể giúp đối phó với các tình huống khẩn cấp trong ngắn hạn, nhưng nếu nồng độ của chúng tăng cao trong thời gian dài, chúng sẽ ức chế chức năng của các tế bào miễn dịch và làm giảm khả năng chống nhiễm trùng.

Cụ thể, nghiên cứu đã chỉ ra rằng:

- Sự giận dữ và hung hăng không chỉ kích thích hệ thần kinh giao cảm mà còn liên quan đến việc thúc đẩy các phản ứng viêm. Tình trạng viêm mãn tính này có thể làm rối loạn hệ thống miễn dịch.

- Cảm giác sợ hãi, lo lắng và các cảm xúc khác có thể gây ra sự gia tăng kéo dài nồng độ cortisol, làm giảm số lượng hoặc hoạt động của các tế bào miễn dịch như tế bào T và tế bào tiêu diệt tự nhiên (tế bào NK), từ đó làm suy yếu khả năng phòng vệ của cơ thể chống lại virus và vi khuẩn.

- Căng thẳng kéo dài và cảm xúc tiêu cực cũng có thể làm gián đoạn mạng lưới điều hòa miễn dịch, khiến các gen gây viêm được tăng cường và các gen chống nhiễm trùng bị giảm xuống, dẫn đến "phản ứng quá mức" hoặc "phản ứng không đủ" của hệ thống miễn dịch.

Nói cách khác, cảm xúc và hệ miễn dịch không phải là hai hệ thống riêng biệt. Chúng liên kết chặt chẽ với nhau thông qua phản hồi động giữa hệ thần kinh, hệ nội tiết và hệ miễn dịch. Khi cảm xúc liên tục bị kích hoạt, "hệ thống phòng vệ miễn dịch" dễ bị mất cân bằng hơn bình thường.

Hậu quả của việc duy trì những kiểu cảm xúc này trong một thời gian

Sự tức giận kéo dài dẫn đến tăng viêm mãn tính và giảm hiệu quả miễn dịch

Khi tức giận, cơ thể giải phóng adrenaline và các hormone gây căng thẳng khác, điều này dễ dẫn đến tăng các chỉ số viêm trong thời gian dài. Đồng thời, nó ức chế phản ứng miễn dịch hiệu quả, khiến cơ thể ít có khả năng chống lại nhiễm trùng hoặc chấn thương.

Nỗi sợ hãi dai dẳng hoặc lo lắng quá mức dẫn đến suy giảm chức năng tế bào miễn dịch và tăng khả năng nhiễm trùng

Nỗi sợ hãi và lo lắng có thể liên tục kích hoạt trục HPA. Nồng độ cortisol cao kéo dài có thể làm giảm khả năng nhận biết và loại bỏ mầm bệnh của các tế bào bạch cầu (như tế bào T và tế bào NK), do đó làm tăng nguy cơ nhiễm trùng như cảm lạnh thông thường và cúm.

Lo âu mãn tính có thể dẫn đến rối loạn điều hòa miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính

Căng thẳng mãn tính do lo âu có thể khiến hệ thống miễn dịch hoạt động quá mức hoặc phản ứng kém, dẫn đến viêm mãn tính và giảm khả năng dung nạp miễn dịch. Những tình trạng này có liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh mãn tính cao hơn, chẳng hạn như bệnh tim mạch và hội chứng chuyển hóa.

Những thay đổi này không xảy ra ngay lập tức, mà là kết quả của "gánh nặng mãn tính" tích lũy từ sự mất cân bằng cảm xúc lâu dài; nếu trạng thái tâm lý này không được giải tỏa trong thời gian dài, nó thực sự có thể trở thành yếu tố đẩy nhanh sự suy giảm hệ miễn dịch.

5 lời khuyên giúp cải thiện tâm trạng và hệ miễn dịch

Nhận biết và thừa nhận trạng thái cảm xúc của bạn

Mỗi ngày hãy dành vài phút để tự hỏi: Mình có đang căng thẳng? Tức giận? Hay lo lắng không? Nhận diện chính xác cảm xúc của mình là bước đầu tiên để cải thiện.

Xây dựng thói quen giúp cải thiện tâm trạng thường xuyên

Cho dù đó là hít thở sâu, thiền chánh niệm hay các bài tập nhẹ nhàng (như đi bộ hoặc yoga), đều có bằng chứng cho thấy những hoạt động này có thể làm giảm mức độ hormone gây căng thẳng, cải thiện tâm trạng và do đó giảm gánh nặng cho hệ miễn dịch.

Tập yoga để điều hòa cảm xúc.

Hãy thể hiện cảm xúc một cách lý trí, thay vì kìm nén hoặc bộc phát chúng quá mức

Cả việc kìm nén lẫn khuếch đại cảm xúc (như cứ mãi nghĩ về những ký ức giận dữ trong thời gian dài) đều không có hại cho sức khỏe. Hãy cân nhắc sử dụng các phương pháp như viết nhật ký cảm xúc hoặc trị liệu tâm lý để thể hiện và điều tiết cảm xúc một cách lành mạnh.

Tăng cường hỗ trợ xã hội và giao tiếp

Giao tiếp với những người đáng tin cậy có thể giúp giảm căng thẳng và lo lắng hiệu quả, cải thiện khả năng phục hồi tâm lý, và do đó gián tiếp hỗ trợ chức năng miễn dịch.

Đảm bảo giấc ngủ ngon và lối sống điều độ

Cảm xúc và giấc ngủ ảnh hưởng lẫn nhau; thiếu ngủ có thể làm trầm trọng thêm sự thay đổi tâm trạng và phản ứng căng thẳng, từ đó làm suy yếu hệ miễn dịch hơn nữa. Điều chỉnh lịch ngủ và tạo môi trường ngủ tốt giúp thiết lập một chu trình tích cực giữa tâm trí và hệ miễn dịch.

Hệ miễn dịch không chỉ được nuôi dưỡng bằng dinh dưỡng và lối sống, mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ thế giới cảm xúc bên trong mỗi người. Căng thẳng kéo dài, buồn bã trầm uất và tức giận bị dồn nén là ba cảm xúc phổ biến nhưng nguy hiểm, có thể âm thầm làm suy yếu khả năng tự vệ của cơ thể. Nhận diện và chăm sóc sức khỏe cảm xúc không chỉ giúp tinh thần nhẹ nhõm hơn, mà còn là một cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin