Thuốc giảm đau gây hại cho dạ dày như thế nào?

Vào tháng 5 năm 2024, tạp chí Gastroenterology của Mỹ đã công bố một nghiên cứu theo dõi do Đại học California, San Diego dẫn đầu, theo dõi 1.872 người lớn đã sử dụng ibuprofen liên tục trong hơn 3 tháng. Kết quả cho thấy, trong số những người không sử dụng biện pháp bảo vệ niêm mạc dạ dày, có trên 41% bị loét niêm mạc dạ dày ở các mức độ khác nhau, 11,7% bị loét hoạt động và 3,2% cuối cùng bị chảy máu đường tiêu hóa trên.

Các nhà nghiên cứu đã viết rõ ràng: "Nguy cơ tổn thương niêm mạc dạ dày do NSAID đang bị công chúng đánh giá thấp nghiêm trọng". Vấn đề không phải ở thuốc ibuprofen mà là thói quen dùng thuốc. Hiểu biết của hầu hết mọi người về thuốc giảm đau vẫn chỉ dừng lại ở mức "dùng để giảm triệu chứng", nhưng họ lại bỏ qua thực tế là những loại thuốc này ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi tổng hợp prostaglandin. Ibuprofen có thể ức chế enzyme COX, do đó làm giảm sản xuất prostaglandin và đạt được tác dụng chống viêm và giảm đau.

Nhưng prostaglandin không chỉ là thủ phạm gây đau; chúng còn tham gia vào quá trình tự bảo vệ niêm mạc dạ dày, duy trì lưu lượng máu, tiết chất nhầy và các quá trình khác.

Khi bị ức chế trong thời gian dài, khả năng tự phục hồi của dạ dày sẽ giảm đi, đặc biệt khi nhịn ăn, uống rượu hoặc kết hợp với các chất kích thích khác, dễ gây tổn thương niêm mạc thậm chí thủng và chảy máu.

Tất cả các chế phẩm ibuprofen cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của enzyme COX sau khi vào máu. Điều quan trọng không phải là dạng thuốc mà là thời điểm dùng thuốc và khả năng dung nạp của từng cá nhân. Một dữ liệu do Trung tâm nghiên cứu dược lý của Đại học Cambridge tại Anh công bố năm 2023 chỉ ra rằng ngay cả khi liều dùng hàng ngày không quá 400 mg, nếu thời gian dùng thuốc không phù hợp và không có chế độ ăn đệm thì độ pH của axit dạ dày vẫn sẽ giảm hơn 40%, tính thấm niêm mạc tăng lên, các yếu tố gây viêm sẽ xâm nhập nhanh hơn và tỷ lệ tổn thương sẽ không thấp hơn nhóm liều cao. Nói cách khác, kể cả khi dùng  liều lượng không lớn, thì vẫn tồn tại các nguy cơ đáng lo ngại.

Các tác dụng phụ ở đường tiêu hóa do ibuprofen gây ra không phải là những tác dụng riêng lẻ mà là tổn thương toàn thân được hỗ trợ bởi cơ chế rõ ràng. So với nhiễm khuẩn Helicobacter Pylori thì nó không lây nhiễm nhưng lại khó phòng ngừa hơn so với các bệnh về dạ dày do vi khuẩn Helicobacter Pylori gây ra vì bản thân người sử dụng thường không coi đây là một “hành vi mãn tính” mà luôn nghĩ rằng “ăn một, hai lần cũng không sao”.

Nhưng y học không bao giờ quan tâm đến việc bạn uống thuốc bao nhiêu lần, mà là liệu các "điều kiện tiên quyết" khi bạn uống thuốc có phù hợp hay không. Quan trọng hơn, còn có "hiệu ứng tích lũy" của việc sử dụng thuốc giảm đau. Ibuprofen không gây hại nếu dùng một lần, nhưng nếu dùng nhiều lần, hàng rào bảo vệ dạ dày sẽ dần trở nên yếu đi. Dạ dày không phải là đá, nó là mô sống và cần thời gian để duy trì tính toàn vẹn về mặt cấu trúc. Nếu bạn liên tục ức chế prostaglandin mà không bổ sung các yếu tố phục hồi, điều chỉnh chế độ ăn uống hoặc kiểm soát tần suất dùng thuốc, bạn sẽ dần làm rỗng dạ dày.

Nguyên tắc khi sử dụng thuốc giảm đau

Dựa trên các nghiên cứu mới nhất và lượng lớn dữ liệu lâm sàng, các bác sĩ đã tóm tắt bốn nguyên tắc cơ bản cần tuân thủ trước khi dùng ibuprofen, đặc biệt phù hợp với những bệnh nhân bị đau mãn tính, phụ nữ bị đau bụng kinh và người cao tuổi mắc các bệnh thoái hóa.

Uống thuốc sau bữa ăn

Đó không phải là bữa ăn với một ngụm sữa hoặc một vài chiếc bánh quy, mà là một bữa ăn lớn hoàn chỉnh. Chỉ bằng cách này, cơ chế bảo vệ niêm mạc dạ dày mới được kích hoạt, lớp chất nhầy và hàng rào bicarbonate mới được hình thành hiệu quả, đồng thời làm suy yếu tác dụng kích thích của thuốc.

Khi bạn nhịn ăn, nồng độ axit trong dạ dày cao, niêm mạc mỏng và phản ứng căng thẳng mạnh, khiến đây là thời điểm dễ xảy ra tai nạn nhất. Trường Y khoa Johns Hopkins tại Hoa Kỳ khuyến cáo bạn nên tiêu thụ ít nhất 300 calo, bao gồm protein và một lượng chất béo vừa phải, trước khi dùng thuốc để đảm bảo dạ dày ở trong "điều kiện hoạt động" nhất định.

Không nên dùng với rượu 

Nhiều người uống rượu vào ban đêm và bị đau đầu vào ngày hôm sau, thì không nên uống ibuprofen. Đây là một trong những sự kết hợp phổ biến và nguy hiểm nhất. Bản thân rượu làm suy yếu hàng rào niêm mạc dạ dày, và ibuprofen ức chế prostaglandin, khiến dạ dày tiếp xúc với môi trường axit không được bảo vệ. Không chỉ dạ dày mà áp lực chuyển hóa ở gan cũng tăng lên, thậm chí có thể gây tăng men gan và viêm gan do thuốc.

Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) đã cảnh báo rõ ràng rằng việc sử dụng kết hợp NSAID và rượu là nguyên nhân kép gây chảy máu đường tiêu hóa và tổn thương gan, đặc biệt là đối với những người uống rượu liên tục.

Kết hợp sử dụng thuốc để bảo vệ niêm mạc dạ dày

Đối với những người sử dụng ibuprofen trong thời gian dài hoặc thường xuyên, nên dùng kết hợp với thuốc ức chế bơm proton (như omeprazole) và thuốc tương tự prostaglandin (như misoprostol) để bảo vệ niêm mạc và duy trì cân bằng pH.

Chiến lược kết hợp này được khuyến nghị rộng rãi trong các hướng dẫn của Châu Âu và Hoa Kỳ. Đặc biệt đối với bệnh nhân cao tuổi và những người có tiền sử loét dạ dày tá tràng, cần đánh giá trước phân loại nguy cơ dạ dày và thiết lập một mô hình thuốc bảo vệ cố định.

Kiểm soát toàn bộ quá trình và tần suất điều trị

Hướng dẫn sử dụng ibuprofen thường nêu "không quá 1200 mg mỗi ngày", nhưng đây chỉ là liều tối đa. Về mặt lâm sàng, cần nhấn mạnh vào việc "sử dụng không thường xuyên, dùng thuốc khi cần thiết" và không sử dụng liên tục quá 5 ngày.

Bệnh nhân bị đau mãn tính nên đánh giá nguồn gốc cơn đau càng sớm càng tốt và áp dụng các biện pháp can thiệp không dùng thuốc như phục hồi chức năng vật lý và kích thích tần số thấp. Việc kiểm soát cơn đau không nên chỉ dựa vào thuốc giảm đau, nếu không, tác dụng của thuốc sẽ sớm mất đi và tác dụng phụ sẽ xuất hiện sớm hơn.

Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có rất nhiều tác dụng phụ, liên quan đến nhiều hệ thống như dạ dày, thận, gan và hệ tim mạch. Bản thân thuốc không có hại. Điều tệ hại là dùng thuốc mà không cân nhắc đến thời điểm, tình trạng sức khỏe và các biện pháp bảo vệ.

Phong Vũ

Theo Người đưa tin